سفارشات و فرمایشات آیت الله العظمی بهجت رحمة الله علیه

بازگشت به فهرست

  1

 استغفار، درمان تمام دردها

 130

 برای تثبیت در دین، این دعا را بخوانیم...

  2

 خواب، همان وفات موقت است

 131

 اگر کمی از راه منحرف شویم

  3

 بهترين عمل، عملى كه بيشتر متوجه خدا مى‌شويم

 132

 تألیف کردن برای طلاب

  4

 از اول تكليف تا به حال معصيت نكرده‌ام، ولى...

 133

 استخاره رابطه تکوینی بین خالق و مخلوق

  5

 بعضي ابتلائات شرط افاضات

 134

 تعلیم و تعلم مقدمه‌ی رسیدن به مقامات عالیه

  6

 دعا كردن به زبان همه‌ى اهل ايمان

 135

 حکمت بلاها

  7 

 راه رسیدن به طاعت و دوری از معصیت

 136

 تقاضای ذکری سنگین‌تر از ظرفیت

  8

 اعتدال و ميانه‌روى

 137

 استجابت دعا

  9

 خدا كند نعمت ولايت را مفت از دست ندهيم

 138

 دنیاداری با سعادت و عزت

 10

 شما همان طلبه‌ى سابق هستيد

 139

 آن‌ها مستحبات را واجب و مکروهات را حرام می‌دانستند

 11

 چگونه دعا كنيم؟

 140

 از دین دست برداشتیم تا دنیای ما بیشتر شود...

 12

 محك تجربه و آزمايش بندگى

 141

 اشتغال به درس و بحث و نیل به مقامات عالیه

 13

 دعا مشروط به توبه است يا نه

 142

 منبر رفتن و روضه خواندن

 14

 شرايط استجابت دعا

 143

 صاحبان معرفت و معنویات دنبال کرامت نمی‌رفتند

 15

 حيف است بى‌بهره از اين جهان بگذريم

 144

 اهل علم و کتاب سیّد بن طاووس-قدّس سره-

 16

 بدانم و بميرم بهتر از آن است كه ندانسته بميرم!

 145

 مصیبت در دین چیست؟

 17

 هر قدر اين درك حضور تقويت شود...

 146

 بی‌جهت به این و آن فحش ندهیم!

 18

 افضليت عبادت در زمان غيبت از زمان حضور

 147

 حیف است...

 19

 لزوم رسيدگى به حال نيازمندان و جمع آورى اعانه‌ها

 148

 تا شیطان زنده است، انسان در مخاطره است!

 20

 لزوم تشكيل هيئت‌ها براى كمك به محرومان

 149

 اکنون وقت مطالعه است!

 21

 اگر نعمت فراوان نيست، قطعا بدانيم كه

 150

 باید در فکر اصلاح باشیم

 22

 ترك واجبات و ارتكاب محرمات، حجاب و...

 151

 رفتن از این دنیا

 23

 دعاى فرج، دواى دردهاى ما است

 152

 لذت، در خلوت با خدا

 24

 سفارش بسيار بر حديث كسا

 153

 فضلا و علمای دارای خانه‌ی ملکی و شخصی، انگشت‌شمار بودند!

 25

 ثبات قدم تا ظهور آن حضرت، از ظهور آن حضرت مهم‌تر

 154

 ارزش نعمت عقل

 26

 نابرده رنج، گنج ميسر نمى‌شود

 155

 صلوات، منهدم کننده‌ی گناهان

 27

 خداوند توفيق دهد تا بفهميم از چه راهى به هدف برسيم

 156

 سختی و بلا برای اهل ایمان

 28

 دعاى فرج براى رفع گرفتارى شخصى

 157

 ارزش و اختلاف بشر در علم و جهل آن‌ها

 29

 انسان هم‌نشين سلمان يا ابوجهل!

 158

 احترام به سادات

 30

 تندرستى و اعتدال و تنوع در غذا

 159

 ترس از انتقام

 31

 نقش غذاى حلال و حرام در سعادت و شقاوت

 160

 مکارم اخلاق

 32

 كار امروز را به فردا وامگذاريم

 161

 تقید و پایبندی به قرآن و سنت

 33

 خود را مريض نمى‌دانيم و گرنه علاج آسان است

 162

 تفاوت ما و علمای سلف و علت تأثیر بیشتر آنان

 34

 عمل به احتياط پشيماني ندارد

 163

 مستحبی که هزار واجب در آن است

 35

 بقاى مذهب به بقاى طلاب است

 164

 خواب بین الطلوعین را ترک کن!

 36

 كارى بر سر خود مى‌آوريم كه دشمن نمى‌آورد

 165

 با مراقبه و محاسبه، عیب کار را می‌توان پیدا کرد

 37

 در دام افتاديم، به چه كسى بگوييم

 166

 توفیق ربطی به سرمایه ندارد

 38

 آن‌گاه كه دل به ذكر الله مطمئن شد...

 167

 شرح حال علمای سلف مثل مطالعه یک کتاب اخلاقی است

 39

 تو خود حجاب خودى، حافظ از ميان برخيز

 168

 فرزندم! اگر دنیا و آخرت می‌خواهی نماز شب بخوان

 40

 از هيچ به همه چيز با دستگيرى ولى خدا

 169

 برای طالب هدایت در و دیوار هادی او می‌گردد

 41

 راه نجات، فرار الى الله است

 170

 اعتراض یزید به امام سجاد علیه السلام و پاسخ آن حضرت

 42

 نيل به درجات عاليه‌ى ايمان و يقين

 171

 لزوم ناراحتی برای گرفتاری شیعیان و دعا برای فرج مسلمانان

 43

 چه كار كنيم محيط خانواده گرم و باصفا باشد؟

 172

 کمک به همسایه

 44

 تدبير امر به دست ديگرى است

 173

 معرفت نفس و معرفت پروردگار

 45

 استفسار ملائكه، و ظرفيت برتر انسان

 174

 لزوم راهنما

 46

 محبت اهل بيت اعظم طاعات و عبادات

 175

 غفلت از روز جزا و استغفار

 47

 ولايت، شرط صحت عمل

 176

 باب رسیدن به لقاء الله مفتوح است

 48

 مبلغ واقعى، پيامبر پيغمبر است!

 177

 روح انسان

 49

 وظيفه‌ى ما در برابر ابتلائات سخت شيعه

 178

 لزوم احیای آثار اهل بیت علیهم السلام و بزرگان دین

 50

 توفيق از آشپزخانه حاصل نمى‌شود

 179

 اهمیت یاد خدا در همه حال

 51

 هر بلايى كه به ما مى‌رسد در اثر دورى

 180

 عذاب دردناک برای چه گروهی است؟

 52

 عمل به طب مأثور از اهل بيت

 181

 علمایی که نمایش دهنده‌ی صحنه‌های انبیا و اولیا بودند

 53

 گويا نمى‌دانستند كه در عالم، ريا وجود دارد

 182

 انجام واجبات

 54

 خدا نكند كه خود را از ديگران بى‌نياز بدانيم!

 183

 موانع تحصیل ایمان و یقین

 55

 جايگاه عقل

 184

 عدم انجام کارهای خیر، از بی‌پولی نیست از بی‌توفیقی است

 56

 عمل به واضحات و احتياط در مشتبهات

 185

 اثر خواندن سوره‌ی مؤمنون و زیاد صدقه دادن

 57

 بايد باب توجيه خطا و اشتباه را به روى خود ببنديم

 186

 بلاها در اثر اعمال خود ما است!

 58

 تلازم عبادت و معرفت

 187

 بلاها در اثر اعمال خود ما است!

 59

 افراط و تفريط در عمل موجب هلاكت است

 188

 آیا نباید پیش از بلا و گرفتاری به خدا ملتجی شویم؟!

 60

 احتياط در عين تبحر

 189

 رعایت حقوق همسایگان و عدم آزار آن‌ها

 61

 وظايف فقرا در كمبودها

 190

 اگر هدایت انبیاء-علیهم السلام- نبود...

 62

 رعايت عرفيات شرع و عناوين ثانويه در فتاوى

 191

 باید اهل محاسبه باشیم

 63

 روزى به همان يك نخود محتاج مى‌شويم

 192

 بی‌اثر بودن درس اخلاق اگرچه جمعیت زیاد باشد!

 64

 مقامات برخى صحابه‌ى بزرگ و علماى ربانى

 193

 توبه نمی‌کنیم چون خود را بد نمی‌دانیم!

 65

 توصيه‌اى اكيد به اهل منبر

 194

 راستگویی و رویای صادقانه و صفای روح

 66

 دو مرحله‌ى لازم در اعتقاد به امامت ائمه

 195

 اغتنام فرصت‌ها و عشق به تحصیل

 67

 كوتاهى عامه و خاصه در تمسك به قرآن و عترت

 196

 پاداش تبلیغ

 68

 قرآن آخرين برنامه‌ى انسان سازى

 197

 تمامی ابتلائات به اختیار ما است

 69

 تنافى نيل به مقصود با اهتمام نداشتن به

 198

 اهمیت دعا در ابتلائات

 70

 فقه آل محمد-عليهم السلام- بهترين ختم!

 199

 بلکه اهل مجلس را می‌شناسم و...

 71

 احساس احتياج به دعا براى مؤمنان

 200

 منزلت و اهمیت زیارت حضرت معصومه علیها السلام

 72

 راه تحصيل كمالات

 201

 باید دعا کنیم!

 73

 اعتدال و ميانه‌روى

 202

 ثبت اعمال و افعال ما

 74

 چه قدر به مرگ نزديكيم، ولى در فكر آن نيستيم!

 203

 خوابی غفلت، خوابی غفلت

 75

 رسیدن به معرفت خدا

 204

 کجا رفتند آن فوق العاده‌ها؟

 76

 دعا كردن به زبان همه‌ى اهل ايمان

 205

 در برابر بلا و قضای الهی تسلیم بودن

 77

 جلوگیری از غیبت

 206

 همّ و غم روزی بدتر از زحمت کار است!

 78

 رحلت و رفتن علما از بین ما

 207

 حساسیت امر تقلید

 79

 چه كنيم كه معصيت نكنيم؟

 208

 آیا ما شیعیان نباید در فکر فقرا باشیم؟

 80

 اگر عقرب روى دستشان بگذارى، آن‌ها را نمى‌گزد!

 209

 هر چند آنچه در مقتل سید الشهدا واقع شده فجیع‌تر باشد

 81

 مشارکت در کارهای خیر

 210

 قرآن، دعا و ذکر فضایل اهل بیت-علیهم السّلام-

 82

 معنای ذکر خدا

 211

 اثر سوء بی‌حرمتی به علمای دین

 83

 تأثیر توصیف بهشت و جهنم در انسان

 212

 دلیل پیشرفت علمای سابق و عقب‌ماندگی ما

 84

 اعمال ما محفوظ، و عكس‌بردارى شده است

 213

 فقه آل محمد-علیهم السلام- بهترین ختم

 85

 حوزه‌هاى علميه و كتاب‌هاى درسى

 214

 ریشه‌ی رشوه‌خواری

 86

 اين همه غلغله، همه از مأكل و مشرب است

 215

 خانه‌ی برادران دینی مثل خانه‌ی خود ما است

 87

 اندكي دعاي حقيقي

 216

 انتظار و پرهیز از گناه

 88

 توبه و تضرع و ابتهال برطرف كننده‌ی گرفتارى‌ها

 217

 اگر مردم به طب ائمه-علیهم السلام- عمل کنند...

 89

 عاقبت گناه و گناهكاران و اهميت عاقبت بخيري

 218

 دلیل پیشرفت علمای سابق و عقب‌ماندگی ما

 90

 بدهكاري به خدا

 219

 رشته‌ی کارها در طاعت و معصیت به هم پیوسته است

 91

 فرجام ظلم و معصيت

 220

 بیداری شب بدون احتیاج به خواندن دعا و آیات!

 92

 چهل سال دعا براى يك حاجت

 221

 در مشکلات زندگی باید به تفاهم برسیم

 93

 بالاتر از فرشته

 222

 نگذاریم آثار و مآثر اهل بیت مفقود شود

 94

 كمال به تقوا است، نه یك كلمه كم‌تر

 223

 اگر قانع باشیم دین فروشی نمی‌کنیم!

 95

 براى كسب روزى به دام حرام نيفتيم

 224

 در مجالس عید الزهرا-علیها السّلام-

 96

 لزوم استفاده از ودايع و ذخاير باقى مانده از ائمه

 225

 ارزش دقت طلبه و مطالعه‌ی منابع غنی شیعه

 97

 نهج البلاغه

 226

 ما مقصریم!

 98

 خدا كند بفهميم كه خرابيم

 227

 دنیا و آخرت انسان در دست خدا

 99

 مطابق دفتر شرع

 228

 وقت تحصیل فلسفه

 100

 اگر در راه امام زمان-عجل الله تعالى فرجه الشريف-

 229

 از اعلی علیین گذشتیم، از اسفل سافلین نباشیم

 101

 توفيق به كثرت اشتغال نيست

 230

 رشته‌ی کارها در طاعت و معصیت به هم پیوسته است

 102

 مواظبت بر حلال و حرام و كيفيت در عبادات

 231

 یا با علی-علیه السلام- یا با معاویه

 103

 كتاب الغدير

 232

 توفیق ربطی به سرمایه ندارد

 104

 مقايسه‌ى وضع فعلى حوزه‌هاى علميه با گذشته

 233

 دعای معکوس

 105

 جنگ با خدا و اولياى خدا

 234

 زیارت جامعه و دعای کمیل

 106

 علماى بالله و عالمان بى‌عمل

 235

 مگر می‌شود ما خدا را بخواهیم و او ما را رها کند؟

 107

 دعا در زمان غيبت

 236

 آزادی باز دارنده از آ‌زادی مطلق

 108

 يك منبر و هدايت چهار هزار نفر به مذهب!

 237

 چرا تعارف نداریم؟!

 109

 دعا، سلاح مؤمن در برابر دشمنان

 238

 چرا به فکر شیعیان و مسلمانان گرفتار نیستیم؟

 110

 چند نكته‌ى طبى

 239

 اشتغال به فقه و اصول، توحید انسان را تقویت می‌کند

 111

 مطالعه‌ى تراجم و شرح احوال علماى سلف

 240

 از جمله شرایط استجابت دعا توبه است

 112

 پرهیز از گناهان، مقدمه‌ی نیل به درجات کمال و یقین

 241

 لزوم دعا برای رفع گرفتاری شیعیان و شرایط استجابت

 113

 مطالعه‌ی تراجم علمای سلف

 242

 تشرف به خدمت امام زمان-عج-

 114

 دعا جهت تسلط بر نفس

 243

 ای کاش از این راه نمی‌رفتم

 115

 به فکر علاج خود نیستیم!

 244

 آزادی مطلق، آزادی در شهوات

 116

 از رحمت خدا نومید نباشیم!

 245

 اوج کمال انسان

 117

 ثبات قدم در ایمان

 246

 حتی از خود بریده‌ام

 118

 تقوا، ملاك قبولى اعمال

 247

 به گونه‌ای دعا کنیم که استجابت آن را بفهمیم

 119

 رسیدن به درجات بهشتی

 248

 گوهر شب چراغ در دست داریم و قدر آن را نمی‌دانیم

 120

 آرامش در سایه‌ی توکل و یاد خدا

 249

 نحوه‌ي دعا كردن براي فرج و شرايط و موانع آن

 121

 بلای فراگیر

 250

 وظیفه‌ی مبلغان اعزامی به آمریکا و اروپا

 122

 ثمره‌ی عمل به قطعیات مذهب

 251

 ما به جای مقامات و درجات، دنیا را خواستیم ولی...

 123

 تدریس طلاب

 252

 فضیلت صبر بر ابتلائات شیعیان

 124

 چگونه بهشتیان نسبت به یکدیگر حسد نمی‌ورزند؟

 253

 اگر اختیاراً نخواهیم خوب بشویم، چه کار کنیم؟

 125

 راز تندرستی

 254

 در عین حال که به بهانه دهند، ولی بی‌بها ندهند!

 126

 از آثار آیة الکرسی

 255

 علاقه‌ی متقابل اهل بیت-علیهم السلام- و ایرانیان به همدیگر

 127

 اثر خوردن غذای شبهه‌ناک

 256

 اگر ندانیم و اقرار به نادانی کنیم...

 128

 من می‌گویم: فکر گناه را هم نکنید!

 257

 چه کنیم که ما را از کلاس تطمیع نجات دهند؟

 129

 غیر از خدا همه چیز فانی است

   
1. استغفار، درمان تمام دردها  
 

 

روايت عجيب و غريبى از حضرت رسول-صلى الله عليه و آله و سلم- نقل كردهاند كه: لا أخبركم(أنبؤكم) بدائكم من دوائكم؟ داؤكم الذنوب، و دوائكم الاستغفار"(1) آيا درد و درمان شما را به شما خبر ندهم؟ درد شما گناهان، و دوا و درمانتان استغفار است. بنده اين حديث را در جوامع روايى نديدهام. يعنى: سرت درد مىكند، "دوائكم الاستغفار"؛ پايت درد مىگيرد، دواى آن استغفار است؛ گوش و دندان درد مىكند، "دوآئكم الاستغفار" و... يعنى يك نسخه براى درمان همهى دردها!

1. بحارالانوار، ج90، ص282

 
 

در محضر آیت الله العظمی بهجت، ج1، ص344.

 
 

بازگشت

 
     
2. خواب، همان وفات موقت است  
 

 

از عجايب اينكه همه از وفات وحشت دارند. معلوم هم نيست كه همه از لوازم آن(1) مستوحش باشند، بلكه از مقارناتش(2) وحشت دارند و حال اينكه همه هنگام خواب برايشان اين امر اتفاق مىافتد، به طورى كه اگر نگذارند بخوابد يا بيدارش كنند، ناراحت مىشود و از خوابيدن و يا ادامهى آن لذت مىبرد، و خواب همان وفات موقت است.

1. مانند بىسرپرستى اولاد و دورى خويشان

2. سختى و فشار، جان كندن و مشاهدهى ملك الموت و...

 
 

همان، ج1، ص225.

 
 

بازگشت

 
     
3. بهترين عمل، عملى كه بيشتر متوجه خدا مىشويم  
 

 

"ان لربكم فى أيام دهركم نفحات"(1) در روزهاى عمر شما از سوى پروردگارتان نسيمهايى است. بر اساس اين روايت ممكن است شخصى از راه دعا، حال خوش پيدا كند، و ديگرى در نماز و يا به واسطهى تلاوت قرآن لذت حضور بيابد و... بنابراين، به هر عملى كه به واسطهى آن و از راه آن، حال ما مساعدتر است و توجه ما به خدا بيشتر است، بايد به همان بيشتر بپردازيم و خود را با آن به ذكر و مراقبه و توجه به حضرت حق مشغول سازيم.

1. بحارالانوار، ج68، ص221؛ ج80، ص352؛ ج84، ص267؛ ج87، ص95

 
 

همان، ج1، ص223.

 
 

بازگشت

 
     
4. از اول تكليف تا به حال معصيت نكردهام، ولى...  
 

 

مرحوم شيخ محمد حسين اصفهانى صاحب تفسير مىفرمايد: كه از اول تكليف تا به حال معصيت نكردهام، "و ما أبرىء نفسى من التجرى!"؛ (ولى خود را از تجرى و نيت معصيت پاك و منزه نمىدانم!)(1) و نتيجهى آن اين بود كه در تاريكى، قرآن يا هر كتاب ديگر را مىخوانم، و هرگاه محتاج به غذا باشم از غيب برايم حاضر مىشود تا به حدى كه مىخورم و سير مىشوم، و مسايل و مشكلات با توسل براى من حل مىشود. آيا براى ما مايهى سرافكندگى و غبطه آور نيست كه غير معصوم، در زمان تكليف هيچ معصيت نكند! و ما...

1. حضرت استاد-مدظله- در جاى ديگر فرمودند: آقاى ديگرى بود كه مىگفت من بيست سال است دروغ نگفتهام!

 
 

همان، ج1، ص215.

 
 

بازگشت

 
     
5. بعضي ابتلائات شرط افاضات  
 

ما چه مىدانيم، خدا مىداند كه بعضى ابتلائات، شرط بعضى افاضات است. شخصى مىگفت: به فلان مشكل مبتلا شدم، خيلى بر معلوماتم افزوده شد.

 
 

همان، ج1، ص214.

 
 

بازگشت

 
     
6. دعا كردن به زبان همهى اهل ايمان  
 

خوب است انسان دعاها را به زبان همهی اهل ايمان(احيا و اموات آنان) بخواند و مضامين آنها را براى همه بخواهد.

 
 

همان، ج1، ص21.

 
 

بازگشت

 
     
7. راه رسیدن به طاعت و دوری از معصیت  
 

بنابراين، براى تسهيل طاعت و اجتناب از معصيت راهى جز اين نداريم كه متوجه شويم و يقين كنيم كه طاعت، نزديكى به تمام نعمتها و خوشىها و دارايىها و عزتها و... است، و معصيت، عبارت است از محروميت و ناخوشى و ندارى و ذلت و...

 
 

همان، ج1، ص14.

 
 

بازگشت

 
     
8. اعتدال و ميانهروى  
 

 

هر چيز از حد ميانه و وسط به طرف افراط يا تفريط تمايل پيدا كند، عكس نتيجهى مطلوب را خواهد داشت. "كل شىء جاوز حده، انقلب الى ضده" هر چيز از حدش بگذرد، به ضد آن تبديل مىگردد. بنابراين، ميانهروى در غضب، شهوت، خواب، خوراك و هر كار ديگر، منجى و نافع است، و دو طرف زياده و نقيصهى آن مضر و مهلك. مگر امرى كه "لا حد له."(1)

1. كه ذكر و ياد خدا است. ر.ك: اصول كافى، ج2، ص498؛ وسائل الشيعة، ج7، ص154

 
 

همان، ج1، ص33.

 
 

بازگشت

 
     
9.خدا كند نعمت ولايت را مفت از دست ندهيم  
 

 

قم به اهل بيت-عليهم السلام- منسوب است. آقاى بروجردى-رحمه الله- مىفرمودند: روايتى كه در طريق آن قمى نباشد، يا نيست يا كم است! خدا كند اين توجه و ارادت و محبت نسبت به اهل بيت-عليهم السلام- در ما باقى بماند! اهل مكه و مدينه هم نعمت ولايت و اهل بيت-عليهم السلام- را داشتند، ولى در روايت آمده است كه آنها از نعمت ولايت قدردانى نكردند، لذا به اعاجم منتقل گرديد.(1) خدا كند ما عجم هم نعمت مفت به دست آمده، را مفت از دست ندهيم!

1. ر.ک: اصول کافی، ج1، ص380، بحارالانوار، ج48، ص304؛ ج 49، ص232

 
 

همان، ج1، ص212.

 
 

بازگشت

 
     
10. شما همان طلبهى سابق هستيد  
 

فحش و توهين نااهل نبايد ما را ناراحت كند، و از راه و مقصد سست و دلسرد نمايد. خانه نشستن و عمل به تكليف كردن هيچ ناراحتى ندارد، ولى اشتهار باطل و شادى، در صورت عمل بر خلاف تكليف و وظيفه، خطرناك است و ناراحتى دارد. اگر شخص محترم و عالم معروف شهر وارد مجلسى شود و مورد بىاعتنايى و بىحرمتى قرار گيرد(هر چند نبايد چنين باشد)، چنان چه ناراحت شود، بايد به خود بگويد كه شما همان طلبهى سابق هستيد، و اين حالات و عوارض ظاهرى قابل تغيير است.

 
 

همان، ج1، ص211.

 
 

بازگشت

 
     
11. چگونه دعا كنيم؟  
 

چگونه مىشود كارى بدون مقدمات و شرايط انجام گيرد؟! اگر مىخواهيد دعا كنيد و واقعاً دعا و خواستن از خدا باشد، دعا تشريفاتى دارد، اگر مىخواهيد از ناحيهى دعا به جايى برسيد، زبان حالتان اين باشد: تسليم خدا هستيم، هر چه بخواهد بكند، بنا داريم عمل به وظيفهى بندگى كنيم. آيا با اين حال خدا ما را به دست گرگ مىدهد؟! او مىتواند تمام مصيبتهاى اهل ايمان را تدارك و جبران كند، ولو خراش و خدشهاى باشد. در صورت روشنايى(راه و تكليف) راه برويد، و اگر روشن نبود عصا را به زمين بكوبيد و احتياط كنيد.

 
 

همان، ج1، ص341.

 
 

بازگشت

 
     
12. محك تجربه و آزمايش بندگى  
 

بندهى با ايمان بايد تسليم فرمان و حكم الهى باشد، نه تابع خواستههاى خود و مطيع نفس و شيطان.

 
 

همان، ج1، ص342.

 
 

بازگشت

 
     
13. دعا مشروط به توبه است يا نه  
 

سؤال: چرا اين همه دعا مىكنيم و مستجاب نمىشود و ملایکه باز مىگويند: چرا دعا نمىكنيد؟! جواب: زيرا استجابت دعا شرطش توبه است، لذا ملايكه مىگويند: اين مشروط(دعا) را با شرطش(توبه) چرا به جا نمىآوريد تا مستجاب شود؟ و چرا دعاى تائب و دعاى با توبه نمىكنيد؟!

 
 

همان، ج1، ص367.

 
 

بازگشت

 
     
14. شرايط استجابت دعا  
 

 

جهت دعا اين امور لازم است: 1- ثنا و تعظيم و تمجيد ساحت مقدس حضرت حق-تبارك و تعالى- 2- اقرار به گناهان و اظهار ندامت از آن، كه تقريبا به منزلهى توبه یا ملازم آن است. 3- صلوات بر محمد و آل محمد-عليهم السلام-، كه وسيله و واسطهى فيض هستند. 4- بكا و گريه، و اگر نشد تباكى، ولو خيلى مختصر. و بعد از اينها درخواست حاجت كه در اين صورت، برآورده شدن حاجت برو و برگرد ندارد. البته اگر اين مطالب(يعنى ثنا و تعظيم و تمجيد، اقرار به گناهان، صلوات، و بكا و تباكى) در سجده باشد، مناسبتر است. و تأثير بكا در اين ميان به جايى مىرسد كه در عمل ام داود و نيز در قنوت وتر آمده است: "فان ذلك علامة الاجابة"(1) اين نشانهى مستجاب شدن(دعا) است. و در اذن دخول ائمهى اطهار-عليهم السلام- نيز وارد شده است: "فهو علامة(القبول و) الاذن"(2) اين علامت اذن(دخول و قبولى) است. يعنى: راه تكوينى است به خدا و ارتباط با غيب است، البته براى كسى كه اين مطالب را باور كند.

1. بحارالانوار، ج95، ص404، اقبال الاعمال ص663

2. بحارالانوار، ج97، ص211؛ ج418، ص199

 
 

همان، ج1، ص343.

 
 

بازگشت

 
     
15. حيف است بىبهره از اين جهان بگذريم  
 

 

حيف است از اين بازار(1) عبور كنيم و به جاى بهره بردارى، اضرار بر ما وارد شود. يكى از رفقاى حاضر در مجلس‍ عرض كرد: كثرت وسايل زندگى و شؤون اقتصادى باعث عقب ماندگى روحانيون گرديده است. استاد-مدظله- در جواب فرمودند: زيادتى وسايل زندگى و اختلاف طبقات در شؤون زندگى و معيشت دنيايى در همهى اعصار بوده است. براى حضرت ابراهيم و حضرت سليمان-عليهما السلام- هم دنيا فراهم بوده است. زيادتى و كمى وسايل زندگى و اسباب رفاه و راحتى، نه موجب خوبى و بدى اشخاص است، و نه داشتن آن موجب راحتى درونی انسان مىگردد. بلكه هنگام قضاوت در مورد افراد، تقيد به عبادت و توجه و ياد خدا را بايد لحاظ كرد. با اينكه سيد مهدى بحرالعلوم-رحمه الله- زندگى اشرافى داشت، در عين حال صاحب كرامات و مقامات علمى و عملى بود.

1. بازار دنيا، در روايتى از امام هادى-عليه السلام- آمده است: "الدنيا سوق، ربح فيها قوم و خسر آخرون"؛ دنيا بازارى است كه برخى در آن سود كرده و برخى دچار زيان مىشوند. بحارالانوار، ج75، ص366؛ تحف العقول، ص483

 
 

همان، ج1، ص240.

 
 

بازگشت

 
     
16. بدانم و بميرم بهتر از آن است كه ندانسته بميرم!  
 

 

ما دوستدار علم نيستيم؛ چون علم به كام ما شيرين نيست، همانند مريضى كه دهان او آفت دارد و شيرينى به كامش تلخ است، ما نيز همين گونه هستيم، لذا طعم شيرينى علم را احساس نمىكنيم و لذت علم را نمىچشيم و آن چنان كه بايد طالب و تشنهى آن نيستم، به عكس مال و ثروت دنيا. صاحب كشف اللثام-رحمه الله- در سنين پانزده سالگى مىنويسد كه: خيلى از كتابها از جمله كشف اللثام را تأليف كردم و از مرحوم فخر المحققين و يا ديگرى(1) نقل شده كه: در سنين كودكى براى او فتح باب شده، ولى آفات روزگار مانع بقا و ادامهى آن حالت شده است. شاگردى در وقت احتضار، مسألهى ارث اجداد ثمانيه را از استاد خود سؤال مىكرد و مىگفت: بدانم و بميرم بهتر از آن است كه ندانسته بميرم!

1. ترديد از نگارنده است

 
 

همان، ج1، ص350.

 
 

بازگشت

 
     
17. هر قدر اين درك حضور تقويت شود...  
 

ما اگر خدا را همه جا حاضر و ناظر ببينيم چگونه بايد باشيم؟! از نگاه یك انسان عادى هراس داريم، و به خاطر عدم اطلاع افراد معمولى در را مىبنديم، بلكه از طفل حيا مىكنيم چه رسد به نظر خدا. با توجه به "فليأخذها و لو من الكافر." از اين ماجرا بايد عبرت بگيريم كه در برابر ذاتى كه حيلولت و جدايى او از ما محال است و در همه جا حاضر و بر ما ناظر است، چگونه بايد باشيم و مرتكب معاصى نشويم؟! هر قدر اين درك حضور تقويت شود، انسان محفوظتر و مأمونتر است؛ و هر قدر تضعيف شود، مصونيت و مأمونيت او كمتر است.

 
 

همان، ج1، ص354.

 
 

بازگشت

 
     
18. افضليت عبادت در زمان غيبت از زمان حضور  
 

 

مگر همه سلمان يا ابوذر-رحمهما الله- مىشوند كه با تمام بلاها، صبر كردند و يا مثل "عمار" كه حتى حاضر به كشته شدن گرديد؟ در مقاماتى كه آنان بدان رسيدند بسته شده است. تمام دنيا و مافيها ارزش نماز يك شب سلمان-رحمه الله- را ندارد. روى پوست گوسفندى مىنشست، مصلاى عجيب و غريب داشت، و در روايتى اثاثيه و لوازم منزلش را برشمرده: يك پوست، يك كيسه آرد و...؛ ولى باز گريه مىكرده كه فردا بارش سنگين است.(1) سلمان چه مقامى داشت، و ضد او، يعنى معاويه چه مقامى؟ البته چه بسا از اين كه فرمودهاند: "عبادت در غيبت افضل از عبادت در حال حضور است" بتوان استفاده كرد كه مقامات بالاترى براى ما ممكن است! مقصودم اين است كه اگر ما در زمان حضرت رسول-صلى الله عليه و آله و سلم- بوديم و مىديديم كه در اطراف آن حضرت، امثال سلمان هستند كه داراى مقاماتى هستند، چه قدر به آن مقامات عاليه تشويق مىشديم؛ ولى كسى كه آنها را نمىبيند از تحصيل آن معذور است؛ زيرا ترديد براى او حاصل مىشود كه آيا اين گونه مقامات براى او حاصل مىشود يا خير؟! اما ما نيز از كرامات علما عجايب و غرايبى ديدهايم كه نمىشود بيان كرد و تعجب مىكرديم كه چرا ديگران مىبينند و اسمش را هم نمىآورند؟! ولى نمىدانم چرا باز نسبت به تحصيل آن مقامات بىتفاوت هستيم؟!

1. براى اطلاع از شرح حال، سيره و كلمات حضرت سلمان-رحمه الله-، ر.ك: بحارالانوار، ج22، ص355

 
 

همان، ج1، ص38.

 
 

بازگشت

 
     
19. لزوم رسيدگى به حال نيازمندان و جمع آورى اعانهها  
 

 

در روايت آمده است: "انما يرحم الله من عباده الرحمآء"(1) خداوند تنها به بندگان مهربانش، رحم مىكند. بايد همه از حال يكديگر باخبر باشند، نه اين كه خصوص اهل علم از همديگر تفقد كنند و از احوال يكديگر باخبر باشند. شايد يكى از حكم حضور در جماعت هم اين باشد كه از حال يكديگر باخبر باشند و به همديگر رسيدگى كنند، و از هم دور نشوند و از يكديگر غافل نباشند، تا اگر بيچارهاى در ميان آنها پيدا شد، در فكر رفع بيچارگى او باشند. اگر براى اين منظور از هر نفر در يك روز يا يك ماه، يك تومان مثلا گرفته شود-كه چيزى نيست- خدا مىداند مثلا از يك شهر چند ميليونى چه قدر جمع مىشود و چه قدر گرفتارىها از محرومان جامعه رفع مىشود. اينها توفيقاتى است كه شايد اگر مرحوم كاشف الغطا بود آن را واجب مىكرد، زيرا او جرأت داشت كه چنين فتواى كثير الانتفاع را بدهد. خدا مىداند اين گونه جمع آورىها چه قدر فايده دارد، و چه قدر رفع مضار مىكند! روزى يك تومان چيزى نيست و براى هر كس ميسور است؛ ولى چه كنيم كه اطمينان از همديگر سلب شده و از يكديگر خاطر جمع نيستيم.

1. بحارالانوار، ج79، ص91 و 101

 
 

همان، ج1، ص357.

 
 

بازگشت

 
     
20. لزوم تشكيل هيئتها براى كمك به محرومان  
 

بايد بنشينيم و فكر كنيم كه چه كار كنيم تا محروميتها به تدريج از جامعه رفع شود. در بعضى از شهرها هيئتهايى تشكيل شده بود و افرادى به ايتام و بىسرپرستها كمك مىكردند. از ادامهاش خبر ندارم. اين افراد هنگام كمك كردن نمىگفتند از كجاست، و فقط مىگفتند: از طرف امام زمان-عليه السلام- است.

 
 

همان، ج1، ص358.

 
 

بازگشت

 
     
21. اگر نعمت فراوان نيست، قطعاً بدانيم كه  
 

 

اگر نعمت فراوان نيست، قطعا بدانيم كه شكر نكردهايم. اين همه ابتلائات و گرفتاريهاى ما در اثر ناشكرى و كفران نعمتهاى ما است؛ زيرا خداوند سبحان مىفرمايد: "و لئن كفرتم ان عذابى لشديد"(1) اگر سپاسگزارى كنيد، قطعا نعمت خود را براى شما زياد مىكنم؛ و اگر ناسپاسى كنيد، به راستى كه عذاب من سخت و شديد است. يعنى: شكر، موجب ازدياد نعمتهاست، و اگر شكر نكرديد خبرى از ازدياد نيست، لذا اگر ديديم ازدياد نيست، شك نكنيم و بدانيم كه شكر نيست؛ چرا كه ازدياد نعمت معلول علت است كه همان شكر است. پس اگر معلول(يعنى ازدياد) نيست، براى آن است كه علت آن-كه شكر است- نيست. شكر، معناى وسيعى دارد و منظور از آن طاعت خداست، فقط "الحمد لله" زبانى نيست، هر چند آن هم يكى از مراتب شكر است. طاعت خدا، شكر خدا است. بنابراين، "لئن شكرتم لأزيدنكم" يعنى: "لئن أطعتم لأزيدنكم" و "و لئن كفرتم" يعنى "لئن عصيتم و خالفتم، "ان عذابى لشديد"." سپاسگزارى از نعمت به معناى طاعت خداست كه موجب افزايش نعمت مىشود، كفران نعمت هم به معناى عصيان الهى و موجب عذاب از ناحيهى او است. پس هر جا گرفتارى و بلايى و عذابى بر سر ما آمد، بدانيم جلوتر از آن، زمينهى گره و گرفتارى و ابتلا را خود فراهم كردهايم؛ يا با ترك واجب، و يا با ارتكاب كار حرام، و يا ترك مستحب خيلى شديد و مؤكد، و يا با انجام شبهات. اگر ما الآن به حسب ظاهر همين كه بدانيم تارك واجب يا فاعل حرام نيستيم، جا دارد كلاهمان را از شادمانى به هوا بيندازيم.

1. سورهى ابراهيم، آيهى 7

 
 

همان، ج1، ص358.

 
 

بازگشت

 
     
22. ترك واجبات و ارتكاب محرمات، حجاب و...  
 

 

ترك واجبات و ارتكاب محرمات، حجاب و نقاب ديدار ما از حضرت غائب-عليه السلام- است. كجا رفتند كسانى كه با صاحب الزمان-عليه السلام- ارتباط داشتند؟ ما خود را بيچاره كردهايم كه قطع ارتباط نمودهايم و گويا هيچ چيز نداريم، آيا آنها از ما فقيرتر بودند؟! اگر بفرماييد: به آن حضرت دسترسى نداريم؟ جواب شما اين است كه چرا به انجام واجبات و ترك محرمات ملتزم نيستيد، و او به همين از ما راضى است؛ زيرا: "أورع الناس من تورع عن المحرمات".(1) پرهيزگارترين مردم، كسى است كه از كارهاى حرام بپرهيزد.

1. مشابه: كافى، ج2، ص77؛ من لا يحضره الفقيه، ج4، ص358؛ وسائل الشيعه، ج15، ص245، 246، 260 و... در همهی این روایات کسی که از کارهای حرام پرهیز میکند، از پرهیزکارترین مردمان شمرده شده است، نه پرهیزکارترین مردم.

 
 

همان، ج1، ص361.

 
 

بازگشت

 
     
23. دعاى فرج، دواى دردهاى ما است  
 

 

دعاى تعجيل فرج دواى دردهاى ما است، در روايت است كه: در آخرالزمان همه هلاك مىشوند، "الا من دعا بالفرج."(1) مگر كسانى كه براى(تعجيل) فرج دعا كنند. ائمهى ما-عليهم السلام- با اين بيان خيلى به اهل ايمان و شيعيان عنايت كردهاند تا خود را بشناساند. علامت گذارى براى آنها است، يعنى اگر براى فرج دعا مىكنيد، علامت آن است كه هنوز ايمانتان پابرجاست. دستورهاى عجيب و غريب ديگر هم دادهاند، زيرا در آخرالزمان گرفتارى اهل ايمان خيلى سخت مىشود به حدى كه در روايت آمده است: "بعد ما ملئت ظلما و جورا."(2) بعد از آنكه زمين از جور و ستم پر مىشود. و شايد در روايت وارد شده باشد كه: "ينكره أكثر من قال بإمامته!"(3) بيشتر كسانى كه اعتقاد به امامت آن حضرت دارند، او را انكار مىكنند. يعنى بيشتر مردم از اعتقاد و ايمان به امامت برمىگردند. همچنين فرمودهاند كه در آخرالزمان اين دعاى فرج را كه دعاى تثبيت در دين است، بخوانيم: "يا الله، يا رحمان، يا رحيم، يا مقلب القلوب، ثبت قلبى على دينك."(4) اى خدا، اى رحمت گستر، اى مهربان، اى زير و رو كنندهى دلها، دل مرا بر دينت ثابت و استوار گردان. يعنى آن مرتبهاى از ايمان را كه به من منت نهادى، حفظ كن، نه اين كه مسلمان باشد و به همان باقى باشد، چون اين معنا تثبيت در دين نيست.

1. عبارت حديث به اين صورت است: "الا من دعا بدعاء الغريق"؛ (مگر كسى كه دعاى غريق را بخواند.) ر.ك: بحارالانوار، ج52، ص133 و 148، ج92، ص326

2. بحارالانوار، ج3، ص80؛ ج36، ص358

3. "لأنه یقوم بعد... ارتداد أكثر القائلين بإمامته."؛ (زيرا او بعد از... بازگشت بيشتر معتقدان به امامتش ‍ قيام مىكند.) بحارالانوار، ج51، ص30، 157؛ ج52، ص23

4. بحارالانوار، ج52، ص148؛ ج92، ص326

 
 

همان، ج1، ص363.

 
 

بازگشت

 
     
24. سفارش بسيار بر حديث كسا  
 

شخصى نقل كرد كه: نسخهاى از "حديث كسا" را پيدا كرده است كه از شرايطش روشن كردن عود در مجلس است، هر كس آن را بخواند، حضرت حجت-عليه السلام- و انوار خمسهى طيبه در آن مجلس حاضر مىشوند، و الآن يك سال است كه آن شخص وفات كرده است. آيا ما نبايد در توجه به خدا، به سفير و ولى او متوسل شويم؟!

 
 

همان، ج1، ص365.

 
 

بازگشت

 
     
25. ثبات قدم تا ظهور آن حضرت، از ظهور آن حضرت مهمتر  
 

حضرت استاد-مدظله- در جاى ديگر فرمودند: براى مؤمنين تثبيت در دين و ايمان و ثبات قدم تا ظهور آن حضرت، از ظهور آن حضرت مهمتر است.

 
 

همان، ج1، ص366.

 
 

بازگشت

 
     
26. نابرده رنج، گنج ميسر نمىشود  
 

 

چه قدر مسايل است كه از راه علم و معرفت و خداشناسى حل مىشود، و ما به جهت ضعف در معرفت، با يكديگر اختلاف داريم! آقاى آيت الله خويى كه نزد آقاى شيخ محمد رشتى-رحمه الله-(1) حاشيه خوانده بود، مىفرمود: آقاى رشتى سر درس به ما مىفرمود: نابرده رنج، گنج ميسر نمىشود مزد آن گرفت جان برادر كه كار كرد آرى، عمرى را بدون انحراف و به دور از طغيان و سركشى و بدون دروغ طى كردند! آقاى رشتى-رحمه الله- جامع علم و عمل و از زهّاد زمان خود بود و از زياد مصرف كردن بيت المال و سهم امام-عليه السلام- منزه بود،(2) مثل اين كه كيميا هم مىدانست، ولى به كار نمىگرفت. هميشه خوشحال، با نشاط، بشاش و خوش برخورد بود.

1. پدر آقاى شيخ جمال نجفى و جد مادرى نگارنده

2. دورى مىجست

 
 

همان، ج1، ص209.

 
 

بازگشت

 
     
27. خداوند توفيق دهد تا بفهميم از چه راهى به هدف برسيم  
 

حسرت ما از اين است كه عدهاى از علما را ديدهايم كه ميان ما و آنها تفاوت بسيار است و گويى حدود چند صد سال با هم فاصله داريم. خدا توفيق دهد تا بفهميم از چه راهى به هدف برسيم!

 
 

همان، ج1، ص340.

 
 

بازگشت

 
     
28. دعاى فرج براى رفع گرفتارى شخصى  
 

 

در اوقات گرفتارى و شدت خيلى بايد دعاى فرج خواند؛ زيرا دعاى فرج، دعا براى فرج شخصى است، لذا در هنگام شدت بايد به آن ملتزم شد. حضرت امام سجاد-عليه السلام- وقتى مىخواستند پسر حسن بن على-عليهما السلام-، داماد حضرت حسين بن على-عليهما السلام- را به دستور وليد پانصد تازيانه بزنند، به او فرمود: پسر عمو، دعاى فرج را فراموش نكن، ايشان عرض كرد: پسر عمو، دعاى فرج چيست؟ حضرت دعايى را به او تعليم فرمود. حسن بن حسن بن على شروع كرد به خواندن آن دعا، كسى كه مأمور(1) قتل او بود، از منبر به زير آمد و گفت: "أرى سجية مظلوم، أخروا أمره، أراجع الأمير." سرشت شخص ستمديدهاى را مىبينم، قتل او را به تأخير بيندازيد تا با امير(وليد) در اين باره مشورت كنم. تا اين كه به وليد نامه نوشت و دستور داد كه او را رها كنند.(2) براى دفع بلا و شر اين دعا نيز نافع است: "أللهم، صلى على محمد و آله، و امسك عنا السوء."(3) خداوندا، بر محمد و آل او درود فرست و بدى را از ما بازدار.

1. والى وليد در مدينه، به نام صالح بن عبدالله

2. اين ماجرا به تفصيل در بحارالانوار، ج46، ص114؛ ج92، ص233؛ مهج الدعوات، ص231 ذكر شده است. و متن دعا به عنوان "دعاى كرب" به اين صورت آمده است: "لا اله الا الله الحليم الكريم، لا اله الا الله العلى العظيم، سبحان الله رب السماوات السبع و رب الأرضين السبع و رب العرش العظيم، و الحمدلله رب العالمين." از همين دعا در موارد ديگر به نام "دعاى فرج" ياد شده است. ر.ك: كافى، ج4، ص284، تهذيب، ج5، ص50؛ وسائل الشيعه، ج11، ص383

3. رک: تهذیب، ج3، ص294، وسایل الشیعه، ج7، ص506، بحارالانوار، ج 84، ص178

 
 

همان، ج1، ص342.

 
 

بازگشت

 
     
29. انسان همنشين سلمان يا ابوجهل!  
 

 

چون ملایكه ديدند معجون و خميره و طينت آدم-عليه السلام- سنگين، تيره و از آب و گل است، عرض كردند: "أتجعل فيها من يفسد فيها و يسفك الدمآء"(1) آيا مىخواهى كسى را در روى زمين قرار دهى كه در آن تباهى كند و خونها بريزد؟! او غضب و شهوت دارد و جنگ و خونريزى به پا مىكند و نمىتواند مثل ما پرواز كند، ولى خداوند به آنها فهماند كه بشر خاكى مىتواند بالاتر از ملایكه اوج گيرد و فراتر از مقام آنها قدم نهد. البته ما به همان سنگينى و به همان حالت خاكى باقى ماندهايم.(2) خدا نكند حرام در نزد انسان زينت داده شود. اين يك بيمارى قلبى است كه انسان بدان مبتلا مىشود، و با وجود راههاى حلال كه نيازش را برآورده مىكند، خود را به حرام گرفتار مىنمايد! انسان مىتواند به اختيار خويش همنشين سلمان، و يا ابوجهل گردد.

1. سورهى بقره، آيهى 30

2. اشاره به آيهى 176 سورهى اعراف كه مىفرمايد: "و لكنه أخلد الى الارض و اتبع هوئه"

 
 

همان، ج1، ص298.

 
 

بازگشت

 
     
30. تندرستى و اعتدال و تنوع در غذا  
 

اعتدال در غذا براى سلامتى مزاج خيلى مفيد است. اگر انسان هميشه به نان خوردن عادت داشته باشد بهتر است گاهى برنج بخورد، و اگر هميشه برنج مىخورد بهتر است گاهى نان و يا آش بخورد، و تنوع در غذا داشته باشد. شخصى دندانش درد مىكرد، نزد طبيب رفت كه آن را بكشد، طبيب گفت: اگر سردرد گرفتى، سرت را هم مىكشى؟! اعتدال معده، دندان درد را هم برطرف مىكند. و بالاخره آن آقا دندانش را نكشيد!

 
 

همان، ج1، ص338.

 
 

بازگشت

 
     
31. نقش غذاى حلال و حرام در سعادت و شقاوت  
 

 

واى بر ما اگر در خصوص خوردنىها و نوشيدنىها از حرام اجتناب نكنيم، زيرا همين غذاها است كه منشأ علم و ايمان و يا كفر ما مىشود، و يك وقت نگاه مىكنيم و مىبينيم كه به یزيد ايمان آوردهايم! از آيهى "و لا تقربا هذه الشجرة فتكونا من الظالمين"(1)؛ (و نزديك اين درخت نشويد، تا مبادا از ستمكاران شويد.) استفاده مىشود كه همين اكل و تناول بود كه در سلسلهى علل و معاليل هبوط آدم-عليه السلام- قرار گرفت! انسانى كه قابليت ملك و فرشته شدن را دارد-هر چند طرف مقابل آن در پستى اسفل السافلين مىباشد- در اثر خوردن و آشاميدن است كه نيروى آن در خون، و بالاخره اثر آن در اعضا، بلكه در روح و مغز و فكر انسان ظاهر مىشود. علماى سابق كه آن همه در علم و عمل موفق بودند، و عمر بابركت داشتند و از انحراف فكرى سالم بودند، در اثر خوردن غذاى حلال و اجتناب از غذاهاى شبهه ناك بوده است.

1. سورهى بقره، آيهى 35؛ سورهى اعراف، آيهى 19

 
 

همان، ج1، ص337.

 
 

بازگشت

 
     
32. كار امروز را به فردا وامگذاريم  
 

خوب است انسان كار امروز را به فردا، بلكه كار هيچ ساعتى را به ساعت ديگر احاله نكند، مگر از روى عذر؛ و گرنه نمىداند كه بعد از اين ساعت چه طور مىشود. يادم مىآيد زمانى در ايام تحصيل مريض بودم، و نمىتوانستم درس بخوانم و فكر كنم و فرمايش استاد را تعقل نمايم، ولى مىتوانستم تا محل درس كه مقبرهى آقا محمد تقى شيرازى-رحمه الله- بود بروم و در مجلس درس استاد شركت كنم. اگر نمىرفتم درس فوت مىشد، و اگر مىرفتم نمىتوانستم دربارهى مطالب استاد فكر و تعقل كنم؛ لذا با خود گفتم: مىروم و تنها الفاظ را بدون فكر و نظر، در خاطر مىسپارم و يادداشت مىكنم. به درس رفتم و از اول تا آخر درس، فقط الفاظ را بدون فكر، حفظ و بعد از درس ثبت كردم و عملا حتى يك لفظ را از قلم نينداختم ولى دربارهى آن هيچ فكر نكردم. بعد كه حالم مساعد شد، به نوشتهها مراجعه كردم ديدم كه درست ضبط كردهام. بار ديگر مريض شدم، ديدم نمىتوانم در درس شركت كنم، به درس نرفتم ولى نوشتههاى ديگران را گرفتم و درج كردم. مقصود اين كه: اگر انسان كارى را كه مىتوانست در وقتش بكند، ولى نكرد، چه بسا بعدا ديگر نتواند آن را انجام دهد. بنابراين، نبايد انسان درسها و غير آن را از وقت خود به وقت و زمان ديگر احاله كند. چرا كه چه بسا ديگر موفق به انجام آن نشود، چون در آن زمان هم كارها و وظايفى براى او پيش مىآيد كه ديگر نمىتواند آن كار فوت شده را جبران نمايد.

 
 

همان، ج1، ص335.

 
 

بازگشت

 
     
33. خود را مريض نمىدانيم و گرنه علاج آسان است  
 

 

خود را مريض نمىدانيم و گرنه علاج آسان است. در روايت آمده است: "امام حسين-عليه السلام- در گوش مردى چيزى فرمود، بعد از جدايى فوراً تمام موى سر آن مرد سفيد شد." با اين حال ، ما خود را در عداد(1) عبادالرحمن(2) مىشماريم، غافل از اين كه تمام اعضا و جوارح انسان فرداى قيامت براى كارهايى كه انجام داده است شهادت مىدهند: "اليوم نختم على أفوههم و تكلمنا أيديهم و تشهد أرجلهم بما كانوا يكسبون"(3) امروز بر دهانشان مهر مىنهيم و دستهايشان با ما به سخن مىآيند و پاهايشان به آن چه كه انجام مىدادند، شهادت مىدهند. امروز بشر در فكر ضبط صداى حضرت داود-عليه السلام- است، غافل از اين كه ملایكه از عمل خود او عكسبردارى مىكنند، بلكه گفتار و صداى او را نيز ضبط مىنمايند.

1. شمار

2. اشاره به آيهى 63 سورهى فرقان

3. سورهى يس، آيهى 65

 
 

همان، ج1، ص333.

 
 

بازگشت

 
     
34. عمل به احتياط پشيماني ندارد  
 

آرى، در گرفتاريها بايد قدم به قدم به دفتر شرع نگاه كنيم؛ هر كجا كه ديديم واضح و آشكار است پيش برويم، و در موارد شبههناك و تاريك خوددارى و توقف كنيم، عمل به احتياط پشيمانى ندارد.

 
 

همان، ج1، ص328.

 
 

بازگشت

 
     
35. بقاى مذهب به بقاى طلاب است  
 

خوشا به حال كسانى كه بفهمند انجام كار آخرتى سخت است. طلاب بايد از هر فرصت و فراغت استفاده كنند و سعى كنند درس بخوانند قبل از آن كه روزى بيايد كه ديگر نتوانند به تحصيل خود ادامه دهند. طلاب بايد بدانند كه وقت گذشته، هر كس در ايام فراغت درس خواند، خواند، و گرنه اگر اندك شورشى در اين ممالك اسلامى به وجود بيايد، ديگر به واسطهى وجود موانع نمىتوانند درس بخوانند. اگر جلوى درس خواندن طلاب را گرفتند كار اسلام و مسلمانان تمام است؛ زيرا بقاى امر دين و احياى مذهب به بقاى طلاب علوم دينى است، و بقاى آنها به درس خواندن است، و كتابها و درسهاى طلاب موجب بدبينى مردم به ظالمين و ستمگران است، لذا اگر دسترسى پيدا كنند و بتوانند، از آن جلوگيرى مىكنند.

 
 

همان، ج1، ص323.

 
 

بازگشت

 
     
36. كارى بر سر خود مىآوريم كه دشمن نمىآورد  
 

كارى سر خود مىآوريم كه دشمن نمىآورد. آيا هيچ دشمنى مىتوانست آن بلا را بر سر عمر سعد بياورد كه خودش در يك شب آورد؟! مؤمنين با اين همه پيشامدها، براى نجات اهل ايمان به تضرع و ابتهال و التجا محتاج هستند. چنان كه در شبانه روز به نان احتياج دارند، به دعا و تضرع نياز دارند.

 
 

همان، ج1، ص318.

 
 

بازگشت

 
     
37. در دام افتاديم، به چه كسى بگوييم ما را از این دام نجات دهد؟!  
 

به نام حمايت و طرفدارى از فقرا، شيوعيت و كمونيسم را به وجود آوردند كه مىخواهيم حال و وضع آنها را بهتر كنيم، ولى بدتر كردند. به نام فقرا ثروت و سرمايه را از ثروتمندان گرفتند و به فقرا ندادند، بلكه در مقاصد شوم و عياشى و رياست و قدرت خود صرف نمودند. همچنين گفتند: مردم جاهل از عالم تبعيت نكنند، و دين و علماى دين را افيون و تخدير جامعه معرفى كردند. حتماً مىگويند: عالم بايد از جاهل تبعيت و پيروى كند؟! در دام افتاديم، به چه كسى بگوييم ما را از اين دام بيرون آورد و نجات دهد؟! علما را كه آدم به حساب نمىآوريم؟!

 
 

همان، ج1، ص313.

 
 

بازگشت

 
     
38. آن گاه كه دل به ذكر الله مطمئن شد...  
   

اگر دل انسان به "ذكر الله" مطمئن شد، به خطاب "يا أيتها النفس المطمئنة"(1)؛ (اى نفس آرام!) مخاطب مىگردد. در روايت آمده است كه مخاطب اين آيهى شريفه سيد الشهدا-عليه السلام- است.(2)

1. سورهى فجر، آيهى 27

2. ر.ك: بحارالانوار، ج2، ص93؛ ج44، ص218 و 319

 
 

همان، ج1، ص312.

 
 

بازگشت

 
     
39. تو خود حجاب خودى، حافظ از ميان برخيز  
 

 

هان! تنها با یاد خدا دل‌ها آرام می‌گیرند. نه با داشتن ملک و ملکوت. لذا باید سعی کنیم تزلزل‌هایمان برطرف شود و پرده‌ها برداشته شود. و بزرگترین پرده، خود ما هستیم: "تو خود حجاب خودی، حافظ از میان برخیز"(1) ما خودمان حجابیم، خداوند حجاب ندارد: "لا یهتک حجابه."(2) این موجوداتند که حجابند، خرق حجاب که صورت بگیرد باز بشریت باقی است، حجاب‌های نورانی همان توجه به نور اذکار و عبادات است.

1. دیوان حافظ، با تصحیح قدسی، غزل 159، ص141؛ غزل 316، ص245

2. تهذیب، ج3، ص110؛ اقبال الاعمال، ص59

 
 

همان، ج1، ص311.

 
 

بازگشت

 
     
40. از هيچ به همه چيز با دستگيرى ولى خدا  
 

 

ابتداى حركت انسان در مسير كمال و معرفت، استعداد است كه مىتواند از هيچ به همه چيز برسد، و طرف و مقصد او خداست. ربوبيت خدا هم اقتضا مىكند كه در مسير حركت تكاملى انسان تا سر منزل مقصود به او كمك و از او دستگيرى كند. در دعاى ابوحمزه آمده است: "من أين لى الخير يا رب، و لا يوجد الا من عندك."(1) پروردگارا، از كجا خير به من برسد، در حالى كه جز از نزد تو سرچشمه نمىگيرد. حافظ، ولى، راهبر، و همراه راه ما خداست، چنان كه خود مىفرمايد: "الله ولى الذين ءامنوا يخرجهم من الظلمت الى النور"(2) خداوند، سرپرست مؤمنان است و آنان را از تاريكىها به سوى نور بيرون مىآورد. يعنى از ظلمات سرگردانى به سوى نور رهسپار مىكند.

1. بحارالانوار، ج95، ص82 ، اقبال الاعمال، ص67

2. سورهى بقره، آيهى 257

 
 

همان، ج1، ص310.

 
 

بازگشت

 
     
41. راه نجات، فرار الى الله است  
   

آيا حالا كه دانستهايم به واسطهى ترك واجب و فعل حرام و مراعات نكردن حلال و حرام و دستورهاى الهى به چنگال گرگها گرفتار آمدهايم، باز هم نبايد بدانيم چه كار كنيم؟! راه نجات، فرار و بازگشت الى الله: "ففروا الى الله"(1) و گريختن به سوى اولياى او است؛ زيرا اگر قلم تكوين و ارادهى تكوينيهى خدا نباشد هيچ قدرتى ولو بخت النصر نمىتواند ضررى برساند. حتى اگر انسان بخواهد محرمات را انجام دهد و يا مقامات و مناصب محرمه را اشغال كند بدون اذن تكوينى خدا ممكن نيست آن همه ظالمين مىخواستند ظلم كنند ولى چون در قضا و قدر الهى بنا نبود، جلوى ظلم آنها گرفته شد. آيا با اين كه همه گرفتاريم، باز هم نبايد به فكر يكديگر باشيم؟! چه قدر كار ما دور از خير و سعادت است. مجلس ختم "أمن يجيب"(2) هم چه بسا براى اغراض خودمان باشد. آيا ختم بدون توبه مىشود؟! و آيا سودى به حال ما دارد؟!

1. سورهى ذاريات، آيهى 50

2. سورهى نمل، آيهى 62

 
 

همان، ج1، ص304.

 
 

بازگشت

 
     
42. نيل به درجات عاليهى ايمان و يقين، بدون سر و صدا!  
 

چگونه انبيا-عليهم السلام- كسانى نظير سلمان-رحمه الله- و... را تربيت كردهاند كه گويا آن چه انبيا-عليهم السلام- مىديدند، مىديدند! گذشته از سلمان-رحمه الله- كه با نبى اكرم-عليه السلام- و وصى او-عليه السلام- مصاحبت نزديك داشت و با آن همه مقامات جاى خود را دارد، علمايى را كه ما در عصر غيبت ديدهايم كه به مقامات عاليه و كرامات نايل آمده و آينده را مىديدند و از آن خبر مىدادند و با بصيرت بودند، درجات ايمان و يقين و كرامت را بدون سر و صدا و طبل و شيپور و بدون تظاهر و خودنمايى بالا رفته بودند. اگر احياناً طبل و شيپور داشتند و در جايى تظاهر به كرامت مىكردند، براى ترويج شرع بود، نه ترويج شخص خودشان.

 
 

همان، ج1، ص234.

 
 

بازگشت

 
     
43. چه كار كنيم محيط خانواده گرم و باصفا باشد؟  
 

 

هماهنگى و موافقت اخلاقى بين مرد و زن در محيط خانواده از هر لحاظ و به صورت صد در صد براى غير انبيا و اوليا-عليهم السلام- غير ممكن است. اگر بخواهيم محيط خانه، گرم و باصفا و صميمى باشد، فقط بايد، صبر و استقامت و گذشت و چشم پوشى و رأفت را پيشهی خود كنيم تا محيط خانه گرم و نورانى باشد.(1) اگر اين ها نباشد اصطحكاك و برخورد پيش خواهد آمد. و همهى اختلافات خانوادگى از همين جا ناشى مىشود.

1. خداوند متعال مىفرمايد: "يا ايها الذين ءامنوا انّ من أزوجكم و أولدكم عدوا لكم فاحذروهم و ان تعفوا و تصفحوا و تغفروا فان الله غفور رحيم"؛ (اى كسانى كه ايمان آوردهايد! برخى از همسران و فرزندان شما دشمن شمايند، پس از آنان بر حذر باشيد؛ و اگر ببخشاييد و درگذريد و بيامرزيد، به راستى كه خداوند بسيار آمرزنده و مهربان است.) سورهى تغابن، آيهى 14

 
 

همان، ج1، ص300.

 
 

بازگشت

 
     
44. تدبير امر به دست ديگرى است  
 

چرا از اذيت و ظلم به خود دست بر نمىداريم؟! شايد لياقت آن چه را كه از خدا مىخواهيم نداشته باشيم. و اگر بدهند، پا به همه چيز بزنيم، و يا پاى ما بشكند و ديگر نتوانيم بعد از آن راه برويم! ما نه رب هستيم و نه مدبر. تدبير امر به دست ديگرى است. ما بايد به وظيفهى خود عمل كنيم و دست از تدبير برداريم.

 
 

همان، ج1، ص239.

 
 

بازگشت

 
     
45. استفسار ملايكه، و ظرفيت برتر انسان  
 

 

ملايكه چيزهاى عجيب و غريبى در بشر مىديدند كه از آب و گل آفريده شده و سنگين و تيره است، لذا از خدا سؤال و استفسار كردند كه چرا مىخواهى اين را كه غضب و شهوت دارد و جنگ و خونريزى و فساد از او بر مىآيد، خلق كنى؟ در حالى كه: "و نحن نسبح بحمدك و نقدس لك"(1) در حالى كه ما با ستايش تو، تسبيح تو را گفته و تو را به پاكى محض مىستاييم. يعنى هر مقصودى كه از تسبيح و تقديس دارى در ما حاصل است. بنابراين، آفرينش انسان تحصيل حاصل است. ولى خداوند در جواب فرمود: مىخواهم كاسهاى(2) خلق كنم كه به آن تعليم اسماء كنم كه قابليت اقوى، و بيشتر از شما ظرفيت داشته باشد، لذا تحصيل حاصل نيست.(3)

1. سورهى بقره، آيهى 30

2. موجودى با ظرفيت و قابليت بيشتر

3. ر.ك: سورهى بقره، آيهى 31

 
 

همان، ج1، ص297.

 
 

بازگشت

 
     
46. محبت اهل بيت اعظم طاعات و عبادات  
 

 

سؤال: رواياتى در كافى مذكور است كه مفاد آنها اين است كه "محبت اهل بيت-عليهم السلام- بدون عمل و بندگى مفيد نيست، و خداوند با كسى خويشى ندارد و ميزان در قرب و بعد و ثواب و عقاب، طاعت و معصيت خداست."(1) اين روايات را چگونه تفسير مىفرماييد؟ جواب: ديدن يك روايت بدون ادلهى ديگر، نظير تنها به قاضى رفتن است، محبت و ولايت اهل بيت-عليهم السلام- خود، يك عمل است و واجب، بلكه از اعظم طاعات و واجبات است، به حدّى كه فرمودهاند: "لم يناد بشىء كما(ما) نودى بالولاية."(2) به هيچ چيز، همانند ولايت فرا خوانده نشده است. البته نماز، روزه، زكات و حج هم واجب است و محبت هر قدر رتبهاش بيشتر باشد، اثر آن در اعمال ديگر بيشتر خواهد بود. در قرآن شريف مىفرمايد: "الا المودة فى القربى"(3) به جز مودّت نزديكان(من). اگر چيز ديگرى غير از مودّت اهل بيت-عليهم السلام- براى مردم نافعتر بود، بيان مىشد. البته ما متأسفانه به آنها محبت داريم، اما در راه و مكتب آنها نيستيم، لذا مثل آنها نماز نمىخوانيم و مثل آنها حج به جا نمىآوريم و...

1. کافی، ج2، ص74، روایت 3؛ ج8، ص11؛ وسائل الشیعه، ج1، ص93؛ بحارالانوار، ج2، ص29

2. کافی، ج2، ص18 و 21؛ وسائل الشیعه، ج1، ص17؛ بحارالانوار، ج65، ص329 و 332

3. سورهى شورى، آيهی 23

 
 

همان، ج1، ص295.

 
 

بازگشت

 
     
47. ولايت، شرط صحت عمل  
 

سؤال: آيا ولايت اهل بيت-عليهم السلام- شرط قبولى اعمال است يا شرط صحت آن؟ جواب: "ولايت، حين العمل أو المتعقب للعمل الا الزكاة"؛ (در هنگام عمل، و يا بعد از آن، به جز زكات) شرط صحت عمل است. نجات براى كسى است كه اهل بيت-عليهم السلام- را در همه جا مورد تخاطب و حاضر ببيند.

 
 

همان، ج1، ص295.

 
 

بازگشت

 
     
48. مبلّغ واقعى، پيامبر پيغمبر است!  
 

 

اگر كسى كار پيغمبر-صلى الله عليه و آله و سلم- را بكند و براى تبليغ برود و نسخهى او طبق دستورات پيغمبر-صلى الله عليه و آله و سلم- مرتّب باشد، به هر جا برود نورانى مىكند و دلهاى مرده و غير مزروعه را منبت حسن،(1) و شورهزارهاى سينهها را لالهزار و سرسبز مىگرداند. مبلّغ هر پيامبر از حواريّين آن پيغمبر و در حقيقت پيغامبر پيغمبر است، چه با واسطه، يا بىواسطه، به شرط آن كه مطابق دستورات آن پيغمبر تبليغ نمايد، نه اين كه خواستهها و خواهشهاى مردم را برآورده كند. بلكه شفاى امراض روحى مردم را به حسب حال خودشان بدهد، نه اينكه شافى مرضهاى خود و عامل به مشتهيات خود و ديگران باشد. مثلاً صداى خوب از او بخواهند و او با صداى خوب بخواند. چه قدر فرق است بين اين كه مطلبى را با صداى خوب و يا به شعر در آورد و آن را با صداى خوب ادا كند، و بين اينكه تنها صداى خوب داشته باشد بدون درمان و فايده و بىمحتوى. يكى از اهل علم در جايى مشغول تبليغ بود، يك وقت هنگام رفتن به مسجد در سر راه خود ديد مقدار زيادى خرماى خراب را در معرض فروش قرار دادهاند و مىفروشند، وارد مسجد شد و بالاى منبر رفت و گفت: چرا اين طور مىكنيد، نعمت خدا را مىگذاريد خراب مىشود و سپس مىفروشيد. آيا معامله و پول شما كه در مقابل خرماى خراب مىگيريد، حلال است يا خير؟ چرا به مردم ايذا و اضرار وارد مىكنيد. همچنين شخصى از اهل علم در خانهى كسى بود كه صاحبخانه ريشتراش بود، و ايشان در مسجد از ريشتراشها مذمت و بدگويى مىكرد.

1. سبزه زار زيبا

 
 

همان، ج1، ص292.

 
 

بازگشت

 
     
49. وظيفهى ما در برابر ابتلائات سخت شيعه  
 

بنابراين، ما كه قدرت دفاع در برابر قدرتهاى بزرگ دنيا-كه براى نابودى ما با هم همدست شدهاند- نداريم، و نمىتوانيم به صورت ظاهر با آنها بجنگيم، چرا دست از وظيفهى خود برداريم؟! وظيفهى فعلى ما با اين همه ابتلائات و آتشهايى كه براى نابودى شيعه در ايران، عراق، لبنان، پاكستان، افغانستان و... افروخته شده، دعا و توسل به حضرت حجت-عجل الله تعالى فرجه الشريف- و توصيهى ديگران به دعاست. دعاى خود حضرت را براى حضرت بخوانيم و دعاى تائب بكنيم. البته توبهى هر چيز به حسب خود آن چيز است، اگر مال كسى را از بين برده باشيم بايد اول آن را به صاحبش برگردانيم سپس از آن استغفار كنيم.

 
 

همان، ج1، ص290.

 
 

بازگشت

 
     
50. توفيق از آشپزخانه حاصل نمىشود  
 

 

اگر در زمان سابق با امداد غيبى درسها را پيش مىبردند، امروزه بيشتر به آن نياز است، زيرا موانع امروز بيشتر از گذشته است. گويا دعاى "سبحان من لا يعتدى على أهل مملكته..."؛ (منزه است خدايى كه بر اهل مملكت خود تعدّى نمىكند...) در تعقيبات نماز(1) براى همين مطلب است كه انسان نورانيتى در فهم معلومات داشته باشد، زيرا مقامات از پر كارى به دست نمىآيد، توفيق هم از مطبخ(2) حاصل نمىشود. البته چه بسا افرادى كه از كار و تحصيل نتيجه نگيرند، ولى از قضاى حوايج اهل ايمان و ترحّم و احسان و امداد به برادران دينى نتيجه بگيرند.

1. بحارالانوار، ج83، ص9

2. آشپزخانه

 
 

همان، ج1، ص280.

 
 

بازگشت

 
     
51. هر بلايى كه به ما مىرسد در اثر دورى از اهل بیت-علیهم السلام- است  
 

 

هر بلايى كه به ما مىرسد در اثر دورى از اهل بيت-عليهم السلام- و روايات مأثورهى از ايشان است. اين بلاهايى كه وارد مىشود و بسيار هم هست، در اثر اين است كه از روز اول نخواستيم آن كس را كه خدا و پيامبر-صلى الله عليه و آله و سلم- براى ما تعيين كرده بودند بر ما حكومت كنند! يك گوشوار از گوش زن مسلمان و يك خلخال از پاى زن ذمّيّه برده بودند، وقتى كه خبر به حضرت امير-عليه السلام- رسيد فرمود: "فلو أنّ امرءً مسلماً مات من بعد هذا أسفاً، ما كان عندى ملوماً!"(1) بعد از اين، اگر مسلمانى از روى تأسّف بر اين مصيبت جان بسپارد، نزد من سزاوار سرزنش نيست!

1. نهج البلاغه، ص69، کافی، ج5، ص4، بحارالانوار، ج34، ص64

 
 

همان، ج1، ص274.

 
 

بازگشت

 
     
52. عمل به طب مأثور از اهل بيت-علیهم السلام- و سلامتی همیشگی  
 

مرحوم مجلسى در يكى از مؤلّفاتش نوشته است: اگر انسان به طبّ مأثور از ائمهى اطهار-عليهم السلام- عمل كند، به بيمارى مبتلا نمىشود، زيرا آنها عالم به خواص مأكولات و سبزىها و چيزهاى ديگر هستند. بنده هم فى الجمله ديدهام شخصى به طبّ مأثور عمل مىكرد و حدود هشتاد سال داشت و مريض نشده بود. زمانى كه ما در نجف بوديم و وبا زياد شيوع داشت، ايشان به عيادت بيماران مىرفت با اين حال به بيمارى مبتلا نشد و فقط در اواخر عمر مرضش اين بود كه به نماز جماعت نمىآمد و به استراحت مىپرداخت. البته براى كارهاى ديگر بيرون مىآمد و نمىدانم كه آيا در وقت وفات مريض ‍ شد، يا خير.

 
 

همان، ج1، ص273.

 
 

بازگشت

 
     
53. گويا نمىدانستند كه در عالم، ريا وجود دارد  
 

علمايى را در حرم و مشاهد مشرفهى نجف و كربلا و... ديديم كه با چه توسلات و تضرّعات و حالات خوش عجيب و غريبى اقبال و گريه داشتند، گويا نمىدانستند كه در عالم، ريا هم وجود دارد، گويا خبرى از رياكارى و خودنمايى نداشتند و نمىدانستند كه آيا كسى در اطراف آنها هست و آنها را مىبيند، يا خير.

 
 

همان، ج1، ص261.

 
 

بازگشت

 
     
54. خدا نكند كه خود را از ديگران بىنياز بدانيم!  
 

خدا ما را متنبّه و بيدار كند كه بفهميم متنبّه و عالم نيستيم و نمىتوانيم به تنهايى خود را اداره كنيم و به مأمنى نياز داريم تا پناهگاه را به ما نشان دهد. و خدا نكند كه خود را عالم و داراى بصيرت و بىنياز بدانيم به حدّى كه "لا نحتاج الى أحد."؛ (به هيچ كس نياز نداشته باشيم.)، آن وقت است كه به هلاكت و شقاوت ابدى و ذلت و خوارى گرفتار خواهيم شد.

 
 

همان، ج1، ص249.

 
 

بازگشت

 
     
55. جايگاه عقل  
 

 

انسان بايد در كار خير و نحوهى انجام آن فكر كند تا فكرش موجب ابتكارى باشد كه در هدف مفيد باشد، و اين گونه نباشد كه طالب مجهول باشد. در هر واقعه و در هر حركت و سكون، مشكل اصلى، تشخيص تكليف است و بعد مشكلتر از آن، عمل به آن تكليف. سلمان-رضوان الله تعالى عليه- در اثر شناخت تكليف و عمل به آن و پيروى از شرع با سراج عقل، "عَلِم عِلمَ الأول و الآخر"(1)؛ (علم اول و آخر را مىدانست). مقامات علما نيز اين گونه است.

1. بحارالانوار، ج10، ص121

 
 

همان، ج1، ص244.

 
 

بازگشت

 
     
56. عمل به واضحات و احتياط در مشتبهات  
 

اى كاش مىفهميديم كه چارهى كار ما در يك چيز منحصر است، و آن اين است كه تكليف الهى را تشخيص بدهيم و بدانيم كه چه كار را بايد بكنيم و چه كار را نبايد بكنيم. اگر دانستيم الحمدلله، و اگر ندانستيم بايد بدانيم كه انسانى كه نمىداند چه كند و چه نكند، بايد احتياط كند. و در اين صورت-يعنى در صورت ندانستن تكليف واقعى- اگر ندانيم چه كنيم، از ما پذيرفته نمىشود و ما در نزد خدا معذور نيستيم. آيا اگر عينك نداشتيم، نبايد براى راه رفتن عصاى احتياط به دست بگيريم؟! آيا ندانستن تكليف، عذر مىشود كه با دست نگرفتن عصاى احتياط خود را در چاه عميق بيندازيم؟! بنابراين، با تمكّن از احتياط، كار ما مشكل نيست، و در اين صورت اگر احتياط را ترك كنيم معذور نيستيم.

 
 

همان، ج1، ص203.

 
 

بازگشت

 
     
57. بايد باب توجيه خطا و اشتباه را به روى خود ببنديم  
 

خوشا به حال كسى كه خطاى خود را ببيند و به عيب خود توجه داشته باشد و عيوب ديگران را نديده بگيرد و خود را كامل و بىنقص نبيند، بلكه در موارد خطا و اشتباه خود را خطاكار ببيند. ما بايد باب توجيه خطا و اشتباه را به روى خود ببنديم، و براى هر خطا، زبان به استغفار بگشاييم، و اگر قابل جبران باشد، جبران كنيم.

 
 

همان، ج1، ص300.

 
 

بازگشت

 
     
58. تلازم عبادت و معرفت  
 

 

عبادت و معرفت و "الا ليعبدون"(1) و "الا ليعرفون" متلازميناند؛(2) لذا كسانى كه ديدهى شهودشان قوى است، "يسبحون اليل و النهار لا يفترون"(3)؛ (شب و روز تسبيح خدا را مىكنند و هرگز خسته نمىشوند.) هستند.

1. سورهی ذاريات، آيهى 56

2. بحارالانوار، ج5، ص362

3. سورهى انبيا، آيهى 20

 
 

همان، ج1، ص37.

 
 

بازگشت

 
     
59. افراط و تفريط در عمل موجب هلاكت است  
 

 

در روايت آمده است: "يسّروا و لا تعسّروا"(1)؛ آسان بگيريد و سخت مگيريد. شخصى كه مسلمانى او را وارد دين كرده، و در همان روز اول بدون مراعات رفق و مدارا، او را به انجام نوافل و تعقيبات و مستحبات وا داشته بود، گفت: "اُطلب لهذا الدين من هو أفرغ منى."(2)؛ براى اين دين، شخص بيكارى غير از من را جست و جو كن. افراط و تفريط در عمل موجب هلاكت است.

1. عوالى اللآلى، ج1، ص381؛ غررالحكم، ص483

2. اصول کافی، ج2، ص44؛ بحار الانوار، ج66، ص162

 
 

همان، ج1، ص208.

 
 

بازگشت

 
     
60. احتياط در عين تبحّر  
 

چه قدر بايد خائف و متوسّل باشيم. در معلومات و يقينيات بايد خائف و متوسل باشيم. تا چه رسد به مجهولات و مشتبهات. بايد مواظب بود كه كار و تحمل ابتلائات در راه حق، انسان را به انحراف نكشاند. بزرگانى از اهل علم ديده شدهاند كه تبحّرشان در علميت عجيب، و احتياطشان هم عجيب بود! واى به حال كسى كه "لا عن علم" جواب را زود بگويد!

 
 

همان، ج1، ص75.

 
 

بازگشت

 
     
61. وظايف فقرا در كمبودها  
 

 

البته فقرا در كمبودها و فقر و نادارى بايد صبر و شكيبايى داشته باشند، و بدانند كه آنها هم از نعمتهاى ديگرى برخوردارند كه اغنيا برخوردار نيستند، و ثروتمندان بلاها و ابتلائات و گرفتارىهايى دارند كه مستضعفان و محرومان ندارند. طاووس را مىبينى، پايش را هم ببين؛ زيرا خوبى و خوشى عيش تنها به زيادى وسايل راحتى نيست، راحتى درونى و رفاه و خوشى و آرامش دل به داشتن وسايل رفاه و راحتى نيست بلكه چه بسا وسايل رفاه اسباب نگرانى و ناراحتى و اضطراب درونى را فراهم كنند. در كلمات اميرمؤمنان-عليه السلام- آمده است: "المصائب بالسوية مقسومة بين البرية"(1) گرفتارىها به صورت مساوى و يكسان ميان مردم تقسيم شده است. يعنى پيمانهها مختلفند و بايد از فقر، بلا، خوشى و... پر شوند. آيا اگر همه مثل هم شوند، و همه در مال و ثروت يكديگر شريك گردند، و همه در مال و دارايى مساوى و يكسان باشند، نظم در جامعه برقرار مىشود؟!

1. مستدرك الوسائل، ج2، ص481؛ بحارالانوار، ج75، ص53؛ ج79، ص134؛ تحف العقول، ص214؛ الدعوات، ص288؛ غررالحكم، ص101

 
 

همان، ج1، ص68.

 
 

بازگشت

 
     
62. رعايت عرفيات شرع و عناوين ثانويه در فتاوى  
 

 

اين باب بزرگى است كه انسان عرفيات شرع و عناوين ثانويه را ملاحظه كند، و چنان نشود كه از حقگويى او، مردم در باطل قرار گيرند. و جايى كه مناسب نيست، نگويد ولو اصل مطلب حق باشد، به جهت وجود شرايط و مقتضيات وقت خوددارى كند. شاید "اخوك دينك، فاحتط لدينك بما شئت"(1)؛ (دين تو برادر تو است، پس براى دين خود، به هر صورت كه امكان پذير است، احتياط كن.) اين گونه موارد را هم شامل شود.

1. وسائل الشيعة، ج27، ص167؛ بحارالانوار، ج2، ص258

 
 

همان، ج1، ص65.

 
 

بازگشت

 
     
63. روزى به همان يك نخود محتاج مىشويم  
 

آن مرحوم در خواب موافق اعتبار، گفت: همهی كارهاى ما رد شد و مورد قبول درگاه حضرت حق قرار نگرفت و به ما گفتند: "در كارها محتاط نبودى، تقليد هم نمىكردى؛ و در وقت اجتهاد نيز دقت كافى در استنباط نداشتى، حتى زيارت حضرت سيدالشهدا-عليه السلام- را با آن عظمت قبول نكردند و گفتند: آن وقتى كه از افراد عادى بودى زيارتت مثل ديگران و نظير انعام و بهايم بود، و آن زمان كه معرفت به حق ما پيدا كردى، براى خدا نبود و تنها براى حفظ عنوان و شخصيت خود زيارت مىكردى." وى مىگويد: به هر حال كاملاً محكوم ملائكه شديم، ولى مرواريدى به من دادند تا بفروشم، گفتم: اين چيست؟ گفتند: هنگام پياده روى به سوى زيارت كربلا خسته شده بودى، با خود گفتى: آيا مثل منى بايد پياده برود؟! بعد از آن فكر كردى و گفتى: "الحمدلله" اين گوهر، همان حمد مىباشد. خلاصه: انسان بايد انواع و اقسام مختلف كارهاى خير را استقصا كند و از هر راهى توانست خود را در آن ثبت نام كند ولو به اندازهى نخود باشد، كه روزى به همان يك نخود محتاج مىشويم.

 
 

همان، ج1، ص64.

 
 

بازگشت

 
     
64. مقامات برخى صحابهى بزرگ و علماى ربانى  
 

 

ابوذر مقامش عالى است و معلوم نيست از مقام سلمان كمتر باشد. و دربارهى مقداد هم در روايت آمده است: "فان قلبه كان مثل زبر الحديد."(1) قلب مقداد مانند پارههاى آهن بود. و در رابطه با سلمان نيز نقل شده است كه در جريان غصب خلافت فرمود: كرديد و نكرديد، حق على را برديد.(2) رضوان الله عليهم، سلام الله عليهم، خوشا به سعادتشان! البته در ميان علما هم افرادى به مقام آنها بودهاند، و اين را نمىشود انكار كرد. الحق علما مقاماتى داشتهاند كه حكايت از انبيا و اوصيا-عليهم السلام- مىكرده است.

1. بحارالانوار، ج22، ص440؛ ج34، ص275

2. فرمايش حضرت سلمان-رحمه الله- در منابع روايى به سه صورت آمده است: الف. "كرديد و نكرديد": ر.ك: بحارالانوار، ج22، ص391؛ شرح نهج البلاغه، ج6، ص43؛ ج18، ص39. ب. "كرديد و نكرديد و ندانيد كه چه كرديد". ر.ك: بحارالانوار، ج28، ص193؛ احتجاج، ج2، ص383. ج. "كرديد و نكرديد و حق ميره برديد" ر.ك: بناء المقالة، ص357

 
 

همان، ج1، ص61.

 
 

بازگشت

 
     
65. توصيهاى اكيد به اهل منبر  
 

 

رسم بر اين است كه اهل علم و روضه خوانها در بالاى منبر مطالب را از روى كتاب نخوانند، و اين خلاف احتياط است، مخصوصاً در نقل روايات و به خصوص در ماه رمضان. مىشنيديم كه مرحوم آقاى حاج شيخ عباس قمى(1) هنگامى كه در مشهد اقامت داشت در بالاى منبر از روى كتاب مىخوانده، ولى در نجف اشرف بدون كتاب منبر مىرفته است. آقا شيخ مهدى واعظ خراسانى-رحمه الله- معروف كه در اين كار متبحّر بود، و در زمان رضا پهلوى از ايران خارج شده بود، و در مدرسهی ما(2) حجره داشت، بعد از هفتاد سال سابقهى كار، براى رفتن به منبر، مقيد به مطالعه بود، مانند مدرّسى كه مىخواهد درس بدهد! هيچ كارى نيست كه احتياط در آن پشيمانى در پى داشته باشد.

1. شيخ عباس بن محمد رضا قمى(1294-1359)، صاحب "مفاتيح الجنان" و تأليفات ديگر

2. مدرسهى سيد محمد كاظم يزدى واقع در نجف اشرف

 
 

همان، ج1، ص58.

 
 

بازگشت

 
     
66. دو مرحلهى لازم در اعتقاد به امامت ائمه-علیهم السلام-  
 

مرتبهى اول در اعتقاد به امامت ائمه-عليهم السلام- التزام قلبى به وصايت و خلافت ائمه اطهار-عليهم السلام- و سفارش‍ رسول خدا-صلى الله عليه و آله و سلم- به آنها به نامهايشان و نام پدران بزرگوارشان، و مرجعيت ايشان است؛ و مرحلهى بعد التزام عملى به متابعت از آنان است، نه اين كه نماز بخوانيم و آنها و امامت آنان را قبول نداشته باشيم، بلكه بايد بدانيم كه نماز را به ترتيب دستور آنها انجام دهيم. اين التزام قلبى بر اصل نماز مقدم است، زيرا فاسق تارك الصلاة(نه كافر) اگر در راه ائمه-عليهم السلام- باشد در راه نجات است. برعكس كسى كه به آنها اعتقاد نداشته باشد و از امامت انحراف داشته باشد، هلاك است، اگر چه نماز بخواند، چون اعتقادش‍ خراب است. واى بر كسانى كه مدّعى قرب به خدا هستند اما ولىّ او را نمىشناسند!

 
 

همان، ج1، ص57.

 
 

بازگشت

 
     
67. كوتاهى عامّه و خاصّه در تمسك به قرآن و عترت  
 

در امتحان نشان داديم كه قدردان جواهر نيستيم، عامّه در شانه خالى كردن از عترت، و خاصّه از قرآن، و در واقع هر دو طايفه از تمسك به هر دو كه مأمور به آن بوديم، كوتاهى كرديم.

 
 

همان، ج1، ص56.

 
 

بازگشت

 
     
68. قرآن آخرين برنامهى انسان سازى  
 

خدا مىداند قرآن براى اهل ايمان-مخصوصا اگر اهل علم باشند- چه معجزهها و كراماتى دارد و چه چيزهايى از آن خواهند ديد! برنامهى قرآن آخرين برنامهى انسان سازى است كه در اختيار ما گذاشته شده است، ولى ما از آن قدردانى نمىكنيم. اهل تسنن قرآن، و ما عترت را آن گونه كه بايد، نشناختيم و قدر ندانستيم. نابينايى كه حافظ قرآن بود، به ديگرى كه قرآن را از روى آن غلط مىخواند، مىگفت: "مگر كورى نمىبينى؟"

 
 

همان، ج1، ص55.

 
 

بازگشت

 
     
69. تنافى نيل به مقصود با اهتمام نداشتن به امور مسلمانان  
 

آيا مىتوانيم سالم بار به منزل ببريم و در عين حال به امور مسلمانان و مؤمنين بىتفاوت باشيم؟! آيا امكان دارد بدون اهتمام به امور مسلمانان، به مقصود برسيم؟!

 
 

همان، ج1، ص51.

 
 

بازگشت

 
     
70. فقه آل محمد-عليهم السلام- بهترين ختم!  
 

شخصى به ديگرى گفت: براى گرفتارىها ختمى به ما ياد بدهيد. او در جواب فرمود: ختمى مجرّب در نظر دارم، و آن فقه آل محمد-صلوات الله عليهم اجمعين- است. به تعليم و تعلم، مباحثه و مذاكرهى فقه مشغول و ملتزم باشيد. خدا مىداند چه اثراتى دارد؟! علم فقه اثر دارد، ولى نه براى اين كه مقصود كسى كه بدان اشتغال دارد اين باشد كه از اعوان ظلمه گردد. اين فرق مىكند با انسانى كه فقه بخواند براى اين كه تمام كمالات بالقوهى اين علم در او بالفعل گردد.

 
 

همان، ج1، ص98.

 
 

بازگشت

 
     
71. احساس احتياج به دعا براى مؤمنان  
 

 

در بسيارى از بلاد، اهل ايمان و شيعه(1) گرفتار هستند. آيا مىشود همان گونه كه به هنگام گرسنگى و تشنگى، به آب و نان احساس احتياج مىكنيم بلكه بيشتر از آن، براى رفع گرفتارىهاى اهل ايمان احساس احتياج به دعا براى آنان بكنيم؟! يعنى دعايمان به اندازهاى باشد كه رافع بلا و گرفتارىهاى آنان گردد، و همراه با عدد و شرايط مخصوص، و دعاى تائب باشد.

1. از جمله شهرهاى شيعه نشين عراق، جنوب لبنان و افغانستان و شهرهاى جنگزدهى ايران

 
 

همان، ج1، ص50.

 
 

بازگشت

 
     
72. راه تحصيل كمالات  
 

ما مىدانيم كه مقامات بسيارى از علما از همين تعليم و تعلم و نوشتنها و اشتغال به تحصيل در حوزههاى علميه به دروس معمول در حوزهها و نيز عمل به مستحبات معمول به حاصل شده است، و كار ديگرى نداشتهاند. به طور يقين همينها بوده ولى در عين حال اهل كرامات بودهاند! اگر بنده هم كرامات و مقامات آنها را نديده بودم به طور يقين مىگفتم كه چنين مقامات را نداشتهاند. تازه آنها از اساتيد و بزرگان پيشين چه چيزها نقل مىكردند!

 
 

همان، ج1، ص98.

 
 

بازگشت

 
     
73. اعتدال و ميانهروى  
 

 

هر چيز از حدّ ميانه و وسط به طرف افراط يا تفريط تمايل پيدا كند، عكس نتيجهى مطلوب را خواهد داشت. "كل شىء جاوز حدّه، انقلب الى ضدّه." هر چيز از حدّش بگذرد، به ضد آن تبديل مىگردد. بنابراين، ميانهروى در غضب، شهوت، خواب، خوراك و هر كار ديگر، منجى و نافع است، و دو طرف زياده و نقيصهى آن مضر و مهلك. مگر امرى كه لا حدّ له.(1)

1. كه ذكر و ياد خدا است. ر.ك: اصول كافى، ج2، ص498؛ وسائل الشيعة، ج7، ص154؛ عدة الداعى، ص248

 
 

همان، ج1، ص33.

 
 

بازگشت

 
     
74. چه قدر به مرگ نزديكيم، ولى در فكر آن نيستيم!  
 

 

انسان چه قدر به مرگ نزديك است و در عين حال چه قدر آن را دور مىپندارد و از آن غافل است! آقاى حايرى(1) مىفرمود: در خواب ديدم كه عزراييل به من فرمود: شما بايد استراحت كنيد. با اين كه مىدانيم خواهيم مرد؛ بلكه تنها وقت مرگ معلوم و يا مظنون ما نيست، زيرا هر شب در عوالمى از برزخ مىرويم كه هيچ اختيارش دست ما نيست، چنان كه قرآن شريف مىفرمايد: "قضى عليها الموت"(2) مرگ را به صورت حتمى بر آن نوشته است. همچنين مىفرمايد: "فيمسك التى قضى عليها الموت و يرسل الأخرى"(3) "آنگاه نفس كسى را كه خداوند مرگ او را حتمى نموده نگاه مىدارد و ديگرى را رها مىكند." و در سجدهى نخست بعد از بيدار شدن از خواب براى انجام نماز شب مستحب وارد شده است كه گفته شود: "الحمد لله الذى أحيانى بعد ما أماتنى."(4) "سپاس خدايى را كه مرا بعد از مرگ، زنده گردانيد." با اين همه، اين گونه از مرگ غافل هستيم! بله، اشخاصى بودند كه هميشه مهيا و منتظر و به یاد مرگ بودند.

1. مرحوم حاج شيخ مرتضى حايرى، فرزند حاج شيخ عبدالكريم حايرى مؤسس حوزهى علميهى قم

2. سورهى زمر، آيهى 42

3. سورهى زمر، آيهى 42

4. اصول كافى، ج2، ص539؛ من لا يحضره الفقيه، ج1، ص480

 
 

همان، ج1، ص28.

 
 

بازگشت

 
     
75. رسیدن به معرفت خدا  
 

اگر كسى اهليت داشته باشد، در و ديوار معلم او خواهند بود... معرفة الله، اعظم العبادات است، و همهى تكاليف مقدمهى معرفت خدا هستند، ولى معرفت خدا واجب و مطلوب نفسى است. اگر كسى اهليت داشته باشد، يعنى طالب معرفت باشد و در طلب، جدّيت و خلوص داشته باشد، در و ديوار به اذن الله معلمش‍ خواهند بود؛ و گرنه سخن پيغمبر-صلى الله عليه و آله و سلم- هم در او اثر نخواهد كرد، چنان كه در ابوجهل اثر نكرد!

 
 

همان، ج1، ص22.

 
 

بازگشت

 
     
76. دعا كردن به زبان همهى اهل ايمان  
  خوب است انسان دعاها را به زبان همهی اهل ايمان(احيا و اموات آنان) بخواند و مضامين آنها را براى همه بخواهد.  
 

همان، ج1، ص21.

 
 

بازگشت

 
     
77. جلوگیری از غیبت  
 

 

مرحوم حاج آقا حسين قمى خيلى مقيد بود كه در مجلسش غيبت نشود، حتى بعضى از معاصرين به او اعتراض مىكردند كه تو نمىگذارى ما حرف بزنيم، فورا مىگويى: غيبت نكن! مرحوم آقا سيد عبدالهادى شيرازى(1) نيز تقيّدى را كه حاج آقا حسين-رحمه الله- در ترك و جلوگيرى از غيبت داشت، دارا بود. ما در ابتدا مىگفتيم گويا محال است كه كسى چنين تقيّدى را داشته باشد ولى وقتى با او اختلاط و معاشرت كرديم، ديديم نه بابا ممكن است و هيچ هم محال نيست.

1. از مراجع تقليد نجف اشرف

 
 

همان، ج1، ص19.

 
 

بازگشت

 
     
78. رحلت و رفتن علما از بین ما  
 

 

اگر ما پيرو علما بوديم، چنين بلاها به سر ما نمىآمد، يا اگر مىآمد مثل جناب ميثم(1) بودیم كه هر چه بلا به سرش مىآمد ايمانش قوىتر مىگرديد، بدون اين كه دست از ولايت بردارد، و حاضر نشد كه حتى زنده بماند و براى اين جهت هم تقيه نكرد! بلاد شيعه پر بود از اين گونه علما آيا ما قدردان آنها بوديم كه از ميان ما لا الى بدل(2) رفتند؟! شايد در زمان حياتشان كسى پيدا نمىشد كه از آنها يك مسأله هم بپرسد! اين قدر كتوم و ناشناخته!

1. يكى از ياران خاص حضرت اميرالمؤمنين-عليه السلام- كه به جرم بيان فضايل مولايش، در كوفه بر سر دار، دست و پا و زبانش را قطع نمودند! ر.ك: بحارالانوار، ج42، ص124؛ خصائص الائمة، ص54؛ رجال ابن داود، ص356، رجال كشى، ص79

2. بدون جاىگزين

 
 

همان، ج1، ص15.

 
 

بازگشت

 
     
79. چه كنيم كه معصيت نكنيم؟  
 

بنابراين، براى تسهيل طاعت و اجتناب از معصيت راهى جز اين نداريم كه متوجه شويم و يقين كنيم كه طاعت، نزديكى به تمام نعمتها و خوشىها و دارايىها و عزتها و... است، و معصيت، عبارت است از محروميت و ناخوشى و ندارى و ذلت و...

 
 

همان، ج1، ص14.

 
 

بازگشت

 
     
80. اگر عقرب روى دستشان بگذارى، آنها را نمىگزد!  
 

خدا مىداند كه آثار و منافع وجودى انسان تا چه حد است. خدا كند گرمى باطنى و انس باطنى به قرآن و دين و مقدمات و لوازم ديندارى داشته باشيم، و كتاب و عترت ما را كافى باشد تا حقانيت دين نزد ما يقينى گردد، هم خودمان يقين داشته باشيم، و هم قابليت داشته باشيم كه ديگران را از اهل يقين كنيم.

 
 

همان، ج1، ص10.

 
 

بازگشت

 
     
81. مشارکت در کارهای خیر  
 

 

استاد ما(1) شبها درس خارج اصول مىفرمود. شبى شخصى كه به منبر رفته بود مقدارى-البته تا حد مزاحمت با درس- طول داد. شاگردان به صدا در آمدند كه چرا طول مىدهد. استاد فرمود: "معلوم نيست كار ما بهتر از كار او باشد!" خوب است كه انسان اسم خود را در هر كار خير بنويسد و خود را شريك گرداند، زيرا فرداى قيامت معلوم نيست كدام قبول و كدام رد مىشود. لذا شايسته است انسان به اين اكتفا نكند كه عالم يا مبلّغ يا فلان كاره است. شايد همه رد شود؛ زيرا اعمال خير شروط و موانع بسيار دارد كه شايد هنگام عمل رعايت نشوند. بنابراين، انسان بايد در كار خير و نحوهى انجام آن فكر كند و فكرش موجب ابتكارى باشد كه براى رسيدن به هدف مفيد باشد.

1. محقق بزرگ، مرحوم حاج شيخ محمد حسين اصفهانى معروف به كمپانى(1296-1361) داراى تأليفات متعدد از قبيل: حاشية على طهارة الانصارى، حاشية على كفاية الاصول، نهاية الدراية فى شرح الكفاية، و...

 
 

همان، ج1، ص28.

 
 

بازگشت

 
     
82. معنای ذکر خدا  
 

 

سؤال: معناى جملهی "فاذكرونى أذكركم"؛(1) (پس مرا ياد كنيد، تا شما را ياد كنم.) چيست؟ جواب: در برخى تفاسير، معناى آن اين گونه ذكر شده است: "اذكرونى بالدعاء أذكركم بالاجابة."(2) "مرا با دعا ياد كنيد، تا من نيز با اجابت آن، شما را ياد كنم." و در روايات شارحهى مرويّه آمده است: "أنا مع عبدى اذا ذكرنى؛ فمن ذكرنى فى نفسه، ذكرته فى نفسى؛ و من ذكرنى فى ملإ، ذكرته فى ملإ خير منه."(3) "هرگاه بنده ام مرا ياد كند، من با اويم. بنابراين، هر كس مرا در دل خود ياد كند، او را در نزد خود ياد مىكنم؛ و هر كس مرا در ميان گروهى ياد كند، او را در ميان گروهى بهتر از آن ياد خواهم نمود."

"ذكرنى فى ملإ" يعنى ملإ را به یاد خدا منتفع كند و خود نيز به ذكر خدا منتفع شود، و "ذكرته فى ملإ" يعنى "نافعين بذكرى له."؛ (او را در ميان گروهى بهتر از آدميان ياد مىكنم) به گونهاى كه آنها از اين كه او را ياد مىكنم، بهره مىبرند.

1. سورهى بقره، آيهی 152

2. ر.ك روايت منقول در: الميزان، ج1، ص341؛ مجمع الزوائد هيثمى، ج10، ص149؛ المعجم الصغير طبرانى، ج2، ص92؛ كنز العمال، ج15، ص874؛ الدر المنشور، ج1، ص149 و...

3. مستدرك الوسائل، ج5، ص298. نيز ر.ك: اصول كافى، ج2، ص498؛ وسائل الشيعة، ج7، ص159؛ مستدرك الوسائل، ج5، ص297؛ شرح نهج البلاغه، ج10، ص154؛ عدة الداعى، ص248

 
 

همان، ج1، ص16.

 
 

بازگشت

 
83. تأثیر توصیف بهشت و جهنم در انسان  
 

 

خداوند، در قرآن و غير آن(1) به حدى بهشت و بهشتيان را در توصيف بالا برده كه اگر كسى از شوق شنيدن آن، وفات كند، استبعاد ندارد! آيات جهنم نيز اين گونه است، قرآن مىفرمايد: "و لهم مقمع من حديد"(2) گرزهاى آهنين براى(زدن) آنان فراهم است. كه اگر انسان معاصى خود را در نظر بگيرد و بميرد، مستبعد نيست! البته ما با منكرين كار نداريم، ولى برخى از مقرّبين از شوق لقاى بهشت مردهاند؛ زيرا شنيدن آيات رحمت و نعمت و يا عذاب و نقمت، در انسان موحّد تكويناً اثر مىگذارد، و او از مشوّقات يا مخوّفات جان مىسپارد، با اين همه اين آيات در ما هيچ اثر نمىكند!

1. سنت

2. سورهى حج، آيهى 21

 
 

همان، ج1، ص11.

 
 

بازگشت

 
     
84. اعمال ما محفوظ، و عكسبردارى شده است  
 

 

ما را شناختهاند، اعمال ما محفوظ است و عكسبردارى شده است. خداوند متعال از زبان مجرمين مىفرمايد: "مال هذا الكتب لا يغادر صغيرة و لا كبيرة الا أحصئها و وجدوا ما عملوا حاضراً"(1) "اين چه كتابى است كه هيچ عمل خرد و بزرگى را فرو نگذاشته مگر آن كه برشمرده است. و آن چه را انجام دادهاند حاضر مىيابند." آيا شهادت دست و پا و ديگر اعضا و جوارح(2) شوخى است؟!

1. سورهى كهف، آيهى 49

2. ر.ك: سورهى نور، آيهى 24؛ سورهى يس، آيهى 65؛ سورهی فصلت، آيهى 20-22

 
 

همان، ج1، ص51.

 
 

بازگشت

 
     
85. حوزههاى علميه و كتابهاى درسى  
 

 

سابقاً در حوزههاى علميه نهايهى شيخ طوسى-رحمه الله- تدريس مىشد، كه به خلاف شرايع طول و تفصيل ندارد و اولى به تدريس بود؛ اگر در نهايه خلاف مشهور وجود دارد، شرايع هم دارد. بعد رسم بود كه ايرانىها براى دورهى فقه در سطح، شرح لمعه، و طلاب عرب شرايع را مىخواندند. ابن ادريس در موارد مخالفت با نهايه، مىگويد: "انه كتاب رواية لا كتاب دراية."(1) "نهايه، كتاب روايت است، نه كتاب درايت." خوب است كتاب معالم الاصول براى شروع در اصول و شرح لمعه در فقه كتاب درسى حوزه باشد؛ زيرا شرح لمعه نه فتواى تنهاست و نه استدلال تام، لذا موجب مزيد استبصار مىشود و بركات دارد؛ ولى رسايل و كفايه بايد مختصر شوند هر چند كفايه مباحث را مختصر كرده، اما واضح و آشكار نيست تا بعد از معالم خوانده شود، اين كه در كفايه اقوال استصحاب رسايل و تعارض ‍ احوال حذف شده خوب است، همچنين مبحث انسداد نبايد ذكر شود. با اين تحصيلات كى طلبه مجتهد مىشود؟! نقل مىكنند: خود صاحب كفايه بر بالاى منبر گفت: من راه سى ساله را براى شما به شش ماهه تبديل نمودهام. يكى از شاگردان پاى منبر عرض كرده بود: آقا، فهميدن اين شش ماه هم همان سى سال را لازم دارد! خلاصه اين كه رسايل و مكاسب كتاب درسى سطح حوزه نيست، خارج شيخ است، و براى سطح بايد تهذيب شود، بايد هيأتى تشكيل گردد تا كتابهاى درسى حوزه مخصوصاً سطوح بالا را تهذيب كنند، شيخ آخرين قوّهى علمى خود را در رسايل و مكاسب اعمال كرده است و آن دو را سر درس مىآورده و از روى آنها مىخوانده است، و ما آنها را سطح قرار دادهايم! لذا به حسب ظاهر خيلى محتاج به تهذيب هستند و رسايل و مكاسب و كفايه هيچ كدام براى سطح مناسب نيستند اينها سابقاً در حوزههاى علميه معمول نبوده است. آيا درست است طلبه به درس خارج برود و فكرش اين باشد كه شيخ در رسايل و مكاسب چه گفته است؟!

1. مشابه: السرائر، ج2، ص25؛ طرائف المقال، ج2، ص466؛ جواهر الكلام، ج22، ص21؛ ج30، ص266

 
 

همان، ج1، ص167.

 
 

بازگشت

 
     
86. اين همه غلغله، همه از مأكل و مشرب است  
 

 

از آيات: "و لا تقربا هذه الشجرة فتكونا من الظلمين"(1)؛ (به اين درخت نزديك نشويد، كه از ستمكاران مىگرديد.) و نيز: "فلا يخرجنّكما من الجنة فتشقى"(2)؛ (مبادا شما را از بهشت بيرون كند، تا مبادا دچار شقاوت شوى.) و همچنين: "إنّ لك ألا تجوع فيها و لا تعرى و أنك لا تظمؤا فيها و لا تضحى"(3)؛ (تو در بهشت، گرسنه و برهنه و تشنه و آفتاب زده نمىشوى.) و نيز: "فوسوس لهما الشيطن"(4)؛ (پس شيطان آن دو را وسوسه نمود.) استفاده مىشود كه تمام فساد و افساد و غلغله و سر و صدايى كه در روى زمين بوده و هست و خواهد بود از همين "مأكل و مشرب" است؛ زيرا تكاليف متوجه غضب و شهوت است، و تناول غذا و نوشيدنى موجب آنهاست.

1. سورهى بقره، آيهى 35؛ سورهى اعراف، آيهى 19

2. سورهى طه، آيهى 117

3. سورهى طه، آيههاى 118 و 119

4. سورهى اعراف، آيهى 20؛ نيز ر.ك: سورهى طه، آيهى 120

 
 

همان، ج1، ص199.

 
 

بازگشت

 
     
87. اندكی دعای حقيقی  
 

 

اگر بدانيم دعاى ما اثر دارد و باز دعا نكنيم، مقصريم؛ ولى خدا مىداند اهل دعا چه كسانى هستند؟ خيال مىكرديم اين كار از هر كس‍ برمىآيد و كار عجزه است(1)، ولى معلوم شد كه كار هر كس نيست، بله لقلقهى زبان زياد است و از هر كس برمىآيد، اما دعاى حقيقى با شرايط دعا و اجابت آن بسيار اندك است!

1. افراد ناتوان و عاجز

 
 

همان، ج1، ص198.

 
 

بازگشت

 
     
88. توبه و تضرع و ابتهال برطرف كنندهی گرفتارىها  
 

 

جهت رفع اين گرفتارىها،(1) اگر آقايان چيزى به نظرشان مىرسد كه امر نافعى باشد كه امروز مسلمانها بدان مشغول شوند تا بلاها از آنها مرتفع شود، تذكر دهند. قرآن مىفرمايد: "و ما كان الله ليعذبهم و أنت فيهم و ما كان الله معذبهم و هم يستغفرون"(2) مادام كه تو در ميان ايشان هستى، خداوند آنان را عذاب نمىكند، همچنين مادام كه استغفار مىكنند، خداوند آنان را عذاب نخواهد نمود. و مىفرمايد: "فلولا اذ جآءهم بأسنا تضرعوا"(3) "پس چرا هنگامى كه عذاب ما به سراغشان آمد، تضرع و زارى نكردند." همچنين مىفرمايد: "لما ءامنوا كشفنا عنهم عذاب الخزى فى الحيوة الدنيا و متعنهم الى حين"(4) "هنگامى كه ايمان آوردند، عذاب رسواگر را در زندگانى دنيوى از آنان برداشتيم و آنان را تا زمانى(معين) بهرهور ساختيم." در امم سابقه اتفاق افتاده كه عذاب الهى به همان ترتيبى كه پيغمبر آنها خبر داده بود، بر بالاى سرشان آمده، به طورى كه همه يقين كرده و فهميدهاند كه عذاب خدا نازل خواهد شد؛ ولى با تضرع و ابتهال آن را برطرف كردهاند. عذاب خداوند از طرف غيب به توسط ملائكه، با توبه و رجوع الى الله و تضرع رفع مىشود چه استبعاد دارد كه عذاب از ما نيز رفع شود؟!

1. جنگ و خونريزى و آتش باران

2. سورهى انفال، آيهى 33

3. سورهى انعام، آيهى 43

4. سورهى يونس، آيهى 98

 
 

همان، ج1، ص194.

 
 

بازگشت

 
     
89. عاقبت گناه و گناهكاران و اهميت عاقبت بخيري  
 

 

از حضرت امام رضا-عليه السلام- روايت شده است: "گناه یأس از رحمت خدا، بيشتر از گناهى است كه شخص مرتكب شده است." اگر جلوى خود را در ارتكاب معاصى نگيريم، حالمان به انكار و تكذيب و استهزا به آيات الهى، و يا به جايى مىرسد كه از رحمت خدا نااميد مىشويم؛ اگر چه براى هر گناهكارى روشن است كه از رحمت خدا خارج شده است. رحمت واسعهى الهى كه: "اذا كان يوم القيامة، نشر الله-تبارك و تعالى- رحمته، حتى يطمع ابليس فى رحمته"(1) "در روز قيامت خداوند-تبارك و تعالى- به حدّى رحمتش را مىگستراند كه ابليس در رحمت خدا طمع مىكند." به عمر سعد در برابر قتل سيد الشهدا-عليه السلام- و اين كه چنان شخصيت بزرگ و بزرگوارى را كه خويشاوند او هم بود، از بين ببرد، چه وعدههايى داده بودند! ولى او نه به شاهى رسيد و نه رئيس جمهور شد و نه به ملك رى رسيد.(2) به خدا پناه مىبريم! انسان چه قدر و از چندين جهت بايد حافظ خود باشد كه عاقبتش به خير باشد.

1. بحارالانوار، ج7، ص287؛ ج60، ص236

2. ولايت "رى"، "توابع رى" و "جرجان" به او وعده داده شده بود. ر.ك: بحارالانوار، ج44، ص305 و 385؛ ج45، ص9

 
 

همان، ج1، ص193.

 
 

بازگشت

 
     
90. بدهكاری به خدا  
 

با قلوب منكسره و با توسل به قرآن مىتوان بلاها و فتنهها را از خود دفع نمود. بدهكارىهاى خود را به خدا ادا نمىكنيم، مىخواهيم طلبكارىهاى خود را از خدا وصول كنيم. اين كه نمىشود.

 
 

همان، ج1، ص192.

 
 

بازگشت

 
     
91. فرجام ظلم و معصيت  
 

آقاى عزيز، ظلم نكن؛ زيرا: "الملك يدوم مع الكفر، و لا يدوم مع الظلم." "سلطنت با كفر پايدار مىماند، ولى با ظلم پايدار نمىماند." هميشه كه نمىتوانى ظلم كنى. يهودىها وقتى كه مسلمانها را در گوشهاى تنها پيدا مىكردند، آنها را ضرب و شتم و اذيت مىكردند؛ ولى بايد بدانيم كه هميشه نمىتوانيم ظلم كنيم. معصيت هم ظلم به نفس است، معصيت مانند آن است كه انسان لب چاه هزار مترى برود و بگويد: مىتوانم خود را به داخل چاه بيندازم، و به نظرش معصيت كار آسانى است، ولى عاقبت و فرجام آن چه؟ و چه بسا انسان را به اسفل سافلين و دركات جهنم برساند.

 
 

همان، ج1، ص191.

 
 

بازگشت

 
     
92. چهل سال دعا براى يك حاجت  
 

استاد ما، مرحوم آقا سيد على قاضى مىفرمود: "براى حاجتى چهل سال بعد از نماز دعا مىكردم، بعد معلوم شد كه مصلحت نبوده است."

 
 

همان، ج1، ص188.

 
 

بازگشت

 
     
93. بالاتر از فرشته  
 

ما در اين جهان به منزلهى ميهمان هستيم، ما را به كار صاحبخانه چه كار؟! ما فقط بايد بدانيم چه بايد بكنيم و چه نكنيم؛ اگر انسان تكاليفش را رعايت كند، از فرشته بالاتر است و ديگر غصه نبايد بخورد؛ بنده است و بنده؛ هيچ از خود حق رأى ندارد تا خودسرانه كار بكند، و گرنه چه بسا بر ضررش تمام شود!

 
 

همان، ج1، ص188.

 
 

بازگشت

 
     
94. كمال به تقوا است، نه یك كلمه كمتر و نه یک کلمه بیشتر  
 

 

درويشى به خانهاى که مار داشت رفت و دو مار بسيار بزرگ را به ارادهى خود بيرون آورد و در سينى گذاشت و كشت و از منزل خارج شد بدون آن كه از غذاى اهل خانه چيزى بخورد. همچنين در تبريز، پناهندهاى سينى را با آب باران طلا مىكرد، ولى اينها كمال نيست، كمال انسان به تقوا است، "لا أقل من ذلك و لا أكثر"؛ (نه یك كلمه كمتر و نه یك كلمه بيشتر) قرآن مىفرمايد: "ان أكرمكم عند الله أتقكم"(1) "و گرامىترين شما نزد خدا، پرهيزگارترين شما است." و نيز مىفرمايد: "فاتقوا الله ما استطعتم"(2) "تا توان داريد، تقواى خدا را پيشه كنيد."

1. سورهى حجرات، آيهى 13

2. سورهى تغابن، آيهى 16

 
 

همان، ج1، ص183.

 
 

بازگشت

 
     
95. براى كسب روزى به دام حرام نيفتيم  
 

 

چرا متنبه نمىشويم! خداوند متعال مىفرمايد: "إنّ لك ألا تجوع فيها و لا تعرى"(1) "(اى آدم) تو در بهشت گرسنه و برهنه نمىگردى." يعنى اگر حرام نخورى، از گرسنگى و تشنگى نمىميرى و بهشت براى تو فراهم است؛ و گرنه نيست. اگر بهشت و خلد برين را باور داشتيم، اين قدر با احكام و دستورات الهى مخالفت نمىكرديم. اين كه شيطان به حضرت آدم و حوا-عليهما السلام- گفت: "ما نهئكما ربكما عن هذه الشجرة الا أن تكونا ملكين أو تكونا من الخلدين"(2) "پروردگارتان شما دو نفر را از خوردن ميوهى اين درخت تنها براى اين نهى نموده كه مبادا ملك يا جاودانه گرديد." توريه كرده یا دروغ گفته است، يعنى اگر در بهشت بمايند نه ملك مىشويد و نه جاودانه پس با عصيان و خوردن شجرهى نهى شده، برويد در آتش جهنم! چه قدر كار ما به پرندگان شبيه است، براى آنها دام مىگذارند و دانه در دام مىريزند و آنها براى برداشتن دانه مىروند ولى در دام مىافتند. دل انسان اگر در دام باشد چه؟! آيا خداوند ما را به اين امور مبتلا نموده تا خود را مضطر ببينيم، و به فساد و عشرتهاى نامشروع مبتلا و مشغول باشيم؟! با اين كه شيعه عقد انقطاعى(3) را جايز دانسته و نيازى به راه حرام نيست، شيطان در بزنگاه سر راه عدهاى مىنشيند و آنان را به حرام مىكشاند؛ كه: "لأقعدن لهم صرطك المستقيم، ثم لآتينهم من بين أيديهم و من خلفهم و عن أيمنهم و عن شمآئلهم و لا تجد أكثرهم شكرين"(4) "قطعاً سر راه راست تو براى(گمراه كردن) آنان خواهم نشست، آنگاه از پيش و پس و راست و چپ آنان مىآيم و بيشترشان را سپاسگزار نخواهى يافت.

1. سورهى طه، آيهى 118

2. سورهى اعراف، آيهى 20

3. عقد غير دائم، متعه، صيغه

4. سورهى اعراف، آيههاى 16 و 17

 
 

همان، ج1، ص171.

 
 

بازگشت

 
     
96. لزوم استفاده از ودايع و ذخاير باقى مانده از ائمه-علیهم السلام-  
 

اين همه ودايع، كتب، مخازن علم، روايات، و ادعيه در اختيار ما گذاشتهاند به گونهاى كه اگر كسى بخواهد امامى را حاضر بيابد، و يا صدايش را از نوار گوش دهد، و يا در خدمتشان باشد تا مطالب آنها را استماع كند-نه اين كه خود در محضر آنها صحبت كند!- بهتر از اينها پيدا نمىكند. همه چيز در دسترس ما است، ولى حالمان مانند حال كسانى است كه هيچ ندارند، نه به قرآن قائلند، نه به عترت و نه روايات آنها را قبول دارند! اگر ائمهى اطهار-عليهم السلام- حاضر بودند باز بايد به همين رواياتشان عمل كنيم. لابد عذرمان اين است كه در صورت حضور آنها هم مجبور نبوديم از آنها پيروى كنيم و به حرفهايشان گوش كنيم، چنان چه در طول تاريخ امتحان دادهايم كه در زمان حضورشان قدردان آنها نبودهايم!

 
 

همان، ج1، ص78.

 
 

بازگشت

 
     
97. نهج البلاغه  
 

 

نهج البلاغه براى شيعه بلكه براى هر كس كه غير معاند باشد، كتاب با عظمت و بزرگى است، و ما بايد در اثر كثرت مراجعه و مباحثه، آن را حفظ باشيم. و براى فهم آن احتياج به عربيت و بلاغت داريم. اگر بفهميم قرآن چيست، نهج البلاغه و صحيفهی سجاديه را مىفهميم، و گرنه كسانى كه مىگويند قرآن را مىفهميم و نهج البلاغه را نمىفهميم، دروغ مىگويند؛ زيرا مطالب دقيق در قرآن بسيار است كه "لا يعلمها الا الأوحَدِىّ من الناس."؛ (جز افراد نادر آن را نمىدانند.) از حيث سند نيز كسانى از عامّه هستند كه اسناد و مدارك نهج البلاغه را داشتهاند. ابن ابى الحديد شخصى را ذكر مىكند كه قبل از ولادت مرحوم سيد رضى خطبه شقشقيه را در كتاب خود آورده است.(1) بنابراين كتاب نهج البلاغه با اين علوّ مرتبهاش "يليق حفظه و تدريسه و بيان خطبه على المنابر."؛ (شايسته است حفظ و تدريس آن و اين كه خطبههاى آن بر بالاى منبرها بيان شود.)

1. ر.ك: شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد، ج1، ص204. ابن ابى الحديد مىگويد: به خدا سوگند، اين خطبه را من در كتابهايى يافتهام كه دويست سال پيش از ولادت رضى نوشته شدهاند.

 
 

همان، ج1، ص168.

 
 

بازگشت

 
     
98. خدا كند بفهميم كه خرابيم  
 

در ميان احزاب مختلفه چگونه بايد عمل كنيم كه ديندار بمانيم و براى امور دنيوى به اين گروه و آن گروه نگرويم؟ واى بر ما اگر معلوم شود كه از اهل دين نيستيم! زيرا هر معصيت و ظلمى كه در ديگران بالفعل موجود است، در ما نيز بالقوه وجود دارد. خدا كند شرايط آنها براى ما تحقق پيدا نكند و به آزمايش آنها مبتلا نشويم! خدا به ما توفيق و تنبّه دهد كه اگر در ابتلا و آزمايش قرار گرفتيم، بد را خوب، و خوب را بد نبينيم! حضرت عيسى-عليه السلام- از احمق يعنى كسى كه نمىفهمد و نمىفهمد كه نمىفهمد، فرار مىكرد. ما خرابيم، خدا كند بفهميم كه خرابيم، تا به فكر اصلاح و درمان برآييم.

 
 

همان، ج1، ص121.

 
 

بازگشت

 
     
99. مطابق دفتر شرع  
 

 

مقصود اين كه انسان كارهايش را مطابق دفتر شرع انجام دهد(1) (چه موافق تقيه باشد و چه مخالف آن). اگر انسان، كارش بر طبق حجت شرعى باشد، اگر چه احياناً مخالف با واقع شود طورى نيست و در نزد پروردگار معذور بلكه مأجور است، ولى چنين نباشد كه كارهايمان با دفتر شرع موافقت نداشته باشد، و هر چه خواستيم يا از ما خواستند انجام دهيم هر چند بر خلاف شرع باشد. اگر بخواهند يك امضا به نفع خود از انسان بگيرند، گروهى هجوم مىآورند و شرايط را طورى فراهم مىآورند تا به مقصد خود برسند، همچنان كه در امضا بر له مشروطه از آخوند خراسانى پيش آمد و چه كارها و سوء استفادهها كه نكردند؟!

1. يعنى مستند به دليل و حجت شرعى باشد.

 
 

همان، ج1، ص100.

 
 

بازگشت

 
     
100. اگر در راه امام زمان-عجل الله تعالى فرجه الشريف- باشیم...  
 

 

بعضى از حيوانات مانند زنبور عسل و حيوانات شيرده به مردم منفعت مىرسانند، انسان نيز ممكن است براى دين و مردم نافع باشد. اگر ما نيز به اندازهى توان خود در هدايت مردم تلاش و كوشش كنيم، آيا امكان دارد كه مورد عنايت "عين الله الناظرة"(1) و امام زمان-عجل الله تعالى فرجه الشريف- نباشيم؟! اگر در راه آن حضرت باشيم، چنانچه به ما بد و ناسزا هم بگويند و يا سخريه نمايند، نبايد ناراحت شويم، بلكه همچنان بايد در آن راه حق و حقيقت ثابت قدم و استوار بوده و در ناملايمات صبر و استقامت داشته باشيم.

1. بحارالانوار، ج26، ص240

 
 

همان، ج1، ص103.

 
 

بازگشت

 
     
101. توفيق به كثرت اشتغال نيست  
 

 

علماى سابق با آن همه توفيقات كه داشتند، معلوم نيست عمرشان از ما بيشتر بوده است. شيخ انصارى-رحمه الله- سنش از ما(1) كمتر بوده است، شهيد اول و ثانى-رحمهما الله- با آن همه كتابهاى خوب و مفيد و متين، زياد عمر نكردند، ولى عمرشان با بركت بود. بنابراين، معلوم مىشود كه توفيق به كثرت اشتغال به تحصيل و... ربطى ندارد.

1. اشاره به علماى مسن

 
 

همان، ج1، ص107.

 
 

بازگشت

 
     
102. مواظبت بر حلال و حرام و كيفيت در عبادات  
 

چيزهاى عجيب و غريب از علما نقل شده كه چه اندازه مواظب حلال و حرام بودهاند، بلكه مواظبت آنها بر مستحبات نيز بيش‍ از ما بوده و صاحب كرامت بودهاند. آقايى كه خود او و نيز پدرش از اهل كرامت بودند، نقل كرد كه پدرش با آن كرامات و مقامات در حال ركوع و سجود تنها سه مرتبه "سبحان الله" مىگفت. آنها كيفيت را در عبادات ملاحظه مىكردند نه كميت را. همين جرياناتى را كه در آن قرار داريم و مىبينيم، همان علما-كه فقه و اصول اشتغال داشتند- از پيش مىديدند و خبر مىدادند، بدون اين كه اظهار كنند كه ما اهل كرامت و علم غيب هستيم. آقايى مىگفت: جماعتى بوديم، آقا امام زمان-عجل الله تعالى فرجه الشريف- تشريف آوردند و امامت كردند، ولى حمد و سوره را حسابى ساده قرائت فرمودند. خدا مىداند همين عبادتهاى ساده و مختصر اگر از اهلش صادر شود چه اثرها دارد، ولى مفصل آن از غير اهلش بىاثر است. مطلب اجل از آن است كه با گفت و شنود، تفهيم و تفهّم شود. از خدا مىخواهيم كه لياقت دهد تا به ما الهام شود!

 
 

همان، ج1، ص108.

 
 

بازگشت

 
     
103. كتاب الغدير  
 

 

هنگامى كه مرحوم امينى(1) جلد اول كتاب الغدير را در نجف اشرف چاپ و به بازار عرضه نمود، مصر از وزير اطلاعات و فرهنگ عراق خواست كه از طبع آن جلوگيرى كند. در جواب گفته بود: هر چه در آن هست، از كتابهاى خود شما است. مرحوم سيد عبدالحسين شرف الدين(2) و آقا سيد محسن امين در كلام و اعتقادات خيلى زحمت كشيدند و مقامشان خيلى عالى است. از ميان متأخرين نيز مرحوم آقاى علامه امينى، صاحب الغدير فرموده است: براى تأليف الغدير صد هزار كتاب از كتب عامّه را مطالعه كردهام!

1. علامه عبدالحسين بن احمد تبريزى امينى(1320-1390)، صاحب الغدير، شهداء الفضيلة و...

2. عالم بزرگ، عبدالحسين بن يوسف شرف الدين موسوى عاملى(؟-1370)، صاحب تأليفات بسيار، از جمله: المراجعات، النص و الاجتهاد، الفصول المهمه و...

 
 

همان، ج1، ص169.

 
 

بازگشت

 
     
104. مقايسهى وضع فعلى حوزههاى علميه با گذشته  
 

 

درد را مىدانيم، دوا را هم تشخيص مىدهيم؛ زيرا: "فألهمها فجورها و تقواها"(1) "پس خداوند شر و خير(و يا درستى و نادرستى و يا زشتى و زيبايى كارها) را به نفس انسان الهام نمود." اما عمل نمىكنيم! خدا مىداند صد سال قبل چه رجال برجستهاى در حوزههاى علميهى اصفهان، تبريز، و... بودند. از اطراف به آن جاها مىآمدند و در درجات علمى و عملى كامل مىشدند و براى بيان احكام و معارف و ترويج دين و مذهب به محلها و وطن اصلى خويش بر مىگشتند. اگر وضع فعلى خود را با احوال آنها مقايسه كنيم، خدا مىداند كه چه شرمندگى و سرافكندگى پيدا مىكنيم! افسوس كه لا الى بدل(2) از دست ما رفتند!

1. سورهى شمس، آيهى 8

2. بدون جاىگزين

 
 

همان، ج1، ص109.

 
 

بازگشت

 
     
105. جنگ با خدا و اولياى خدا  
 

جنگيدن با خدا و اهل بيت-عليهم السلام- و اولياى خدا مانند اين است كه انسان در لبهى چاهى كه هزار متر عمق دارد قرار بگيرد و خود را در آن بيندازد. جنگ با خدا و اولياى خدا عواقب بسيار بدى دارد، به خلاف گناهان شخصى كه ممكن است شخص ‍ پشيمان شود و برگردد.

 
 

همان، ج1، ص151.

 
 

بازگشت

 
     
106. علماى بالله و عالمان بىعمل  
 

 

شيخ ما(1) از آقاى سيد صدر-رحمه الله- پرسيد: منظور از علما در آيهى "انما يخشى الله من عباده العلماء"؛(2) (از ميان بندگان تنها دانشمندان از خدا بيم دارند.) چيست؟ ايشان فرمود: "علماى بالله" مراد است، نه عالم به چند اصطلاح، زيرا در آيه كلمهى "انّما" آمده است.(3) واى بر ما اگر روزى بيايد كه اسرار پنهان ما زير و رو شود و معلوم گردد كه از اهل علم و اهل دين نيستيم، و تنها دنياى خود را آباد كردهايم، و با اين هيكل و لباس و مقام، اعمال و رفتار و اقوال ما به صورت غير مستقيم سبب انحراف ديگران شده و حال اين كه فرمودهاند: "كونوا دعاة للناس بغير ألسنتكم."(4) "با غير زبانتان مردم را(به سوى دين و خدا) دعوت كنيد." زيرا اگر به قيامت يقين نداشته باشيم، معذور نيستيم، زيرا به ما گفته مىشود: "أفلا تعلّمت؟"(5) چرا ياد نگرفتى؟ و اگر به آن يقين داشته باشيم ولى به مقتضاى آن عمل نكنيم، باز معذور نخواهيم بود و به ما گفته مىشود: "أفلا عملت؟"(6) چرا عمل نكردى؟ در روايتى از امير مؤمنان على-عليه السلام- آمده است: "عالم بى عمل، وقود النار، يعنى آتشگيره و هيزم آتش جهنم خواهد بود."(7)

1. آيت الله حاج شيخ محمد حسين اصفهانى-رحمه الله-

2. سورهى فاطر، آيهى 28

3. كه دلالت بر انحصار مىكند، و عموم از آن استفاده نمىشود تا همهى عالمان را شامل گردد

4. اصول کافی، ج2، ص78؛ بحارالانوار، ج67، ص303

5. بحارالانوار، ج1، ص177؛ ج2، ص29 و 180؛ ج7، ص285

6. بحارالانوار، ج1، ص177؛ ج2، ص29 و 180؛ ج 27 ص285

7. ر.ك: بحارالانوار، ج2، ص111

 
 

همان، ج1، ص122.

 
 

بازگشت

 
     
107. دعا در زمان غيبت  
 

 

گفتند: در حرم سيد الشهداء-عليه السلام- شيخى را ديدند كه نزد سيد جليلى(1) نشسته بود و او دربارهى ظهور امام زمان-عليه السلام- سخن مىگفت. شيخ هم با ذهن خالى و بدون توجه گفت: بعضى منكر هستند. ايشان فرمود: بله به خدا قسم خواهد آمد و از آنها انتقام خواهد گرفت. شيخ گفت: آيا من ظهورش را درك مىكنم؟ رگهاى سيد سرخ شد و فرمود: "إن عيّشك الله." "اگر خدا عمرت دهد." اين كه در زمان غيبت به خواندن دعاى "أللهم عرفنى نفسك..."(2) سفارش شده است، ظاهراً سرّى دارد. همچنين سفارش شده است كه اين دعا نيز خوانده شود: "يا الله یا رحمان يا رحيم، يا مقلب القلوب، ثبت قلبى على دينك."(3) "اى رحمت گستر، اى مهربان، اى زير و رو كنندهى دلها، دلم را بر دينت استوار بدار."

1. مقصود وجود مبارك امام زمان-عجل الله تعالى فرجه الشريف- است. چنانكه از ادامهى ماجرا بر مىآيد

2. مقصود خواندن دعاى زير است: "اللهم عرفنى نفسك، فانك ان لم تعرفنى نفسك لم أعرف نبيك، أللهم، عرفنى رسولك، فانك ان لم تعرفنى رسولك، لم أعرف حجتك. أللهم، عرفنى حجتك، فانك ان لم تعرفنى حجتك، ضللت عن دينى."؛ (خدايا، خودت را به من بشناسان، وگرنه نخواهم توانست پيامبرت را بشناسم. بار خدايا، رسولت را به من بشناسان، و گرنه نخواهم توانست حجت را بشناسم. خداوندا، حجتت را به من بشناسان، و گرنه از دينم گمراه خواهم شد.) ر.ك: اصول کافی، ج1، ص337؛ بحارالانوار، ج52، ص146؛ ج92، ص326

3. بحارالانوار، ج52، ص148؛ ج92، ص336

 
 

همان، ج1، ص124.

 
 

بازگشت

 
     
108. يك منبر و هدايت چهار هزار نفر به مذهب!  
 

 

نقل كردهاند: در اثر يك منبر عالمى، چهار هزار نفر شيعه شدند. كسى كه اين گونه بيان داشته باشد، در ثواب، از مراجع بالاتر است؛ زيرا در روايت آمده است: "لأن يهدى الله على يديك رجلا، خير مما طلعت عليه الشمس و غربت."(1) "اگر خداوند يك نفر را به وسيلهى تو هدايت كند، قطعاً بهتر از تمام آن چه آفتاب بر آن مىتابد و غروب مىكند، خواهد بود." خدا مىداند هدايت نفوس چهقدر ارزش دارد. البته نبايد از اول كار چنان بار تكليف را سنگين كرد كه طرف مقابل از مذهب بیزار گردد، و "أدخله فی شیء أخرجه منه."(2)؛ (او را از چيزى كه در آن وارد نموده بود، خارج كرد.) صدق كند؛ بلكه بايد با رفق و مدارا رفتار نمود. در هر حال، مرحوم آقا ميرزا حبيب الله رشتى(3) -كه خيلى معتقد بوده و از روى ايمان مطالب را تحصيل مىكرده است- پيشانى آن آقا را بوسيد و گفت: "حاضرم همه رياضتهايى را كه كشيدم به تو بدهم و در عوض ثواب اين يك منبر را به من بدهى." خدا كند آثار قيّمه و گرانبهايى را كه بالوراثة داريم، اختياراً از دست ندهيم و گرگها از دست ما نگيرند!

1. اصول کافی، ج5، ص28 و 36؛ تهذیب، ج6، ص141؛ بحارالانوار، ج21، ص361؛ ج97، ص34

2. اصول کافی، ج2، ص42؛ بحارالانوار، ج66، ص161

3. فقيه بزرگ، حبيب الله بن محمد على نجفى رشتى(؟-1312)، صاحب تأليفات بسيار از جمله بدايع الافكار

 
 

همان، ج1، ص130.

 
 

بازگشت

 
     
109. دعا، سلاح مؤمن در برابر دشمنان  
 

 

آيا ما كه در اسلحه سازى و تجهيزات نظامى از كفار عقبيم، بايد در دعا هم مؤخر باشيم؟! در روايات آمده است: "الدعاء سلاح المؤمن."(1) "دعا، اسلحهى مؤمن است." و در بعضى دعاها داريم: "أللهم، إنك أقرب مَن دعى."(2) "خدايا، تو نزديكترين كسى هستى كه مىتوان از او چيزى خواست." يعنى خدا قريب و مجيب است. خداوند متعال در قرآن مىفرمايد: "و اذا سألك عبادى عنى فانى قريب أجيب دعوة الداع اذا دعان"(3) "هرگاه بندگان من دربارهى من پرسيدند، (بگو:) من نزديكم و دعاى هر كس را كه مرا بخواند، اجابت مىكنم." اما دعا باشد، نه لقلقهى زبان و صورت دعا، و دعاى تائب، يعنى اين كه دعا كردن بعد از عزم بر ترك گناهانى كه مىكرديم و بنابر انجام آن چه نمىكرديم، زيرا دعاى تائب مقبول است، نه دعا براى رفع گرفتارىهاى موانع سر راه و توفيق انجام كارهاى بد گذشته! وقت دعا، حالت سرافكندگى و غصه و حسرت است. ملاحظه مىفرماييد كه خداوند متعال دربارهى حالت كافر در دم مرگ و در روز جزا مىفرمايد: "و أنذرهم يوم الحسرة اذا قضى الأمر و هم فى غفلة و هم لا يؤمنون، و لو ترى اذ المجرمون ناكسوا رئوسهم عند ربهم"(4) "و آنان را از روز حسرت بيم ده، آن هنگام كه فرمان ما اجرا مىگردد و آنان در حال غفلت هستند و ايمان نياوردهاند. اى كاش مىديدى آن هنگام كه گناهكاران نزد پروردگارشان سر به زير افكندهاند!" دعا، تصميم بر ترك مخالفت و عزم بر ترك گناه است، كه: "مالى كلما قلت قد صلحت سريرتى و قرب من مجالس التوابين مجلسى، عرضت لى بلية ازالت قدمى و حالت بينى و بين خدمتك؟!"(5) "چه شده است مرا كه هر گاه با خود مىگويم باطنم اصلاح شده و با توبه كنندگان همنشين شدهام، بلايى بر من پيش مىآيد و ميان من و بندگى تو فاصله ايجاد مىكند؟!" حال توجه و دعا، راحتى و رَوح است؛ كه: "و فى مناجاتك اُنسى و راحتى."(6) "و مناجات با تو مايهى انس و راحتى من است."

1. اصول کافی، ج2، ص468؛ بحارالانوار، ج90، ص288 و 294

2. بحارالانوار، ج95، ص222

3. سورهى بقره، آيهى 186

4. سورهى سجده، آيهى 12

5. بحارالانوار، ج95، ص85؛ اقبال الاعمال، ص71

6. بحارالانوار، ج91، ص147

 
 

همان، ج1، ص135.

 
 

بازگشت

 
     
110. چند نكتهى طبّى  
 

 

خرما، شير، ماست و زيت(1) جامع بين غذا و دوا است.(2) در بسيارى از موارد انسان به غذايى ميل دارد، ولى مظنون است كه مضر و موجب مرض و يا مبطىء(3) است. اخلال در نظم خوردن غذا و هضم آن، و نيز اخلال در نظم خواب و ديگر كارها، موجب تأخير و تأثير در آنها است؛ لذا دربارهى رسول الله-صلى الله عليه و آله و سلم- آمده است: "كان إدامه الجوع."(4) "جوع و گرسنگى خوراك و غذاى او بود." امتحان شده و مجرب است در وقت افطار، نان و چاى براى صائم از طيباتى كه ديگران مىخورند، بيشتر لذت دارد. آرى، قرآن و عترت-عليهم السلام- دنياى ما را نيز تأمين كردهاند.

1. روغن زيتون

2. هم دوا است و هم غذا

3. بهبودى از بيمارى را به تأخير بيندازد

4. نهج البلاغه، ص227، بحارالانوار، ج14، ص238

 
 

همان، ج1، ص146.

 
 

بازگشت

 
     
111. مطالعهى تراجم و شرح احوال علماى سلف  
 

مراجعه به تراجم علماى سلف به منزلهى مراجعه به كتابهاى معتبر اخلاقى است. هر كس كه طالب تهذيب و ترقى در امور معنوى است و مىخواهد از زندگى و عمر خود چيزى استفاده كند، شايسته است به شرح احوال آنها نگاه كند كه چه كارها مىكردند. آقايى مىگفت: "يكى از اساتيد ما اهل برهان و استدلال بود، به گونهاى كه هيچ مطلبى را بدون برهان قبول نداشت."-به طورى كه یكى از شاگردانش دربارهى او فرمود: "اين مطلب را از ايشان ياد گرفتيم كه همه جا بايد چشممان را باز كنيم. اگر برهانى باشد، قبول كنيم؛ و گرنه خير. و هيچ مطلبى را از كسى بدون برهان نپذيريم."- همان استاد، با اين كه برهانى بود، احوال علماى سابق را بدون پرداختن به استدلال و برهان ذكر مىكرد.

 
 

همان، ج1، ص109.

 
 

بازگشت

 
     
112. پرهیز از تمامی گناهان، مقدمهی نیل به درجات کمال و یقین  
   

برای رسیدن به درجات کمال و یقین، قطعاً تنها ورع از محرمات کفایت نمیکند، نه تنها ورع از سبعهی موبقه از کبایر مانند شرک و قتل نفس و...، بلکه ورع از چهل محرّم که در کتاب عیون اخبار الرضا علیه السلام ذکر شده است،(1) نیز کفایت نمیکند، بلکه یک نگاه تند که سبب ایذای یک مؤمن شود، و یا هتک حرمت او حرام است؛ همچنین یک تبسم به اهل معصیت که موجب تشویق او بر گناه باشد، حرام است. بنابراین کسی که میخواهد به درجات کمال و یقین نایل گردد، باید از این گونه گناهان هم بپرهیزد.

1. بحارالانوار، ج10، ص358

 
 

همان، ج2، ص7.

 
 

بازگشت